Türkiye, 20 Aralık 2021’de devreye alınan Kur Korumalı Mevduat (KKM) sistemini bitirme aşamasına geldi. Reuters’in TCMB raporları ve bütçe verileri üzerinden yaptığı hesaplamalara göre, üç yılı aşkın süren uygulamanın ülke ekonomisine toplam maliyeti yaklaşık 60 milyar dolar oldu. Bu rakam, yakın dönem ekonomik tarihinde görülen en pahalı düzenleyici adımlar arasında yer alıyor.
Hızlı Yükseliş, Sert Gerileme
Başlangıçta döviz talebini frenlemek ve TL’ye güveni artırmak amacıyla yürürlüğe giren KKM, 2022’de 140 milyar dolara ulaşarak zirve yaptı. Ancak politika değişikliği sonrası kademeli çıkış süreci başlatıldı ve son bir yılda bakiyeler 11,8 milyar dolar seviyesine indi. Toplam mevduatlardaki payı da %26,2’den %2’ye geriledi. Geçen hafta KKM hesapları 11,6 milyar lira azalarak 477,6 milyar liraya düştü.
TL’nin Kayıpları ve Yüksek Fatura
Sistemin yürürlükte olduğu dönemde TL, dolar karşısında her yıl değer kaybetti:
- 2021: %44
- 2022: %29
- 2023: %37
- 2024: %16
Bu kayıplar, Hazine’nin üstlendiği kur farkı ödemelerini hızla büyüterek toplam maliyetin astronomik seviyelere ulaşmasına neden oldu.
Ekonomistlerden Eleştiriler
Uzmanlar, KKM’nin döviz talebini kalıcı biçimde azaltmadığını, kamu maliyesine büyük yük bindirdiğini ve yapısal reformların önüne geçtiğini belirtiyor.
- Mahfi Eğilmez: “Döviz talebini azaltmadı, sadece öteledi.”
- Emre Alkin: “Kısa vadede kuru frenledi ama uzun vadede Hazine ve MB’yi zayıflattı.”
- Hakan Kara: “Para politikasının etkisini azalttı, risk primini yükseltti.”
- Esen Çağlar: “Kur farkı ödemelerinden büyük mevduat sahipleri orantısız yararlandı.”
- Uğur Gürses: “TL’yi güçlendirmesi beklenirken çıkış beklentilerini pekiştirdi.”
Politika Değişikliği ve Çıkış
Mayıs 2023 seçimleri sonrası Cumhurbaşkanı Erdoğan, düşük faiz-yüksek enflasyon modelinden vazgeçti. Politika faizleri hızla artırıldı; enflasyonun %75’ten %33,5’e gerilemesiyle faiz indirim süreci başladı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, “Çıkış stratejimiz sayesinde KKM bakiyesi istikrarlı şekilde azalıyor” dedi. Bankacılar, sistemin resmi tarihten daha önce bitebileceğini öngörüyor.
BSEkonomi Notu – Yatırımcı Ne Anlamalı?
- TL Mevduat Faizleri Öne Çıkıyor: KKM’nin sona ermesiyle bankalar, TL mevduat faizlerini cazip tutmak zorunda kalabilir.
- Kur Volatilitesi Riski: KKM’nin sağladığı kur farkı koruması kalktığında döviz kurlarında kısa vadeli oynaklık artabilir.
- Kamu Maliyesinde Rahatlama: 60 milyar dolarlık maliyet yükünün kalkması, bütçe disiplinine pozitif yansıyabilir.
- Döviz Talebinde Test: Sistemden çıkış, birey ve şirketlerin döviz talebinin yönünü belirleyecek kritik bir sınav olacak.
