Net İhracatçılar Satıcı, Net İthalatçılar Dengede
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), “Reel Sektörün Döviz Talebi Gelişmeleri” başlıklı yeni analizinde reel sektörün döviz davranışlarında son üç yılda yaşanan köklü değişimi ortaya koydu. Bulgular, 2021–2025 döneminde firmaların döviz biriktirme eğilimlerinin zayıfladığını, özellikle son bir yılda net ihracatçı firmaların döviz arzına geçtiğini gösteriyor.
YP Mevduatlarda Sert Düşüş
Firmaların döviz talebine ilişkin en kritik göstergelerden biri olan yabancı para (YP) mevduatların toplam mevduat içindeki payı, 2023 Haziran’da %60,7 iken 2025 Haziran’da %35’e geriledi. Parasal sıkılaşmanın etkisiyle dövizde bekletilen fonlar çözülürken, TL’nin cazibesi artmış görünüyor. Bu veri, şirketlerin artık döviz stoklamak yerine döviz akımlarını daha aktif kullanmaya yöneldiğini işaret ediyor.
Net İhracatçı – Net İthalatçı Ayrışması
- Net ihracatçılar: Döviz gelirlerini biriktirmek yerine finansal sisteme satış yönlü katkı yapıyor. Yani reel sektörün döviz arzına en büyük katkı bu kesimden geliyor.
- Net ithalatçılar: Döviz akımı ise aynı dönemde negatif ve yatay. İthalatçıların döviz ihtiyacı önceki döneme benzer şekilde devam ediyor; özellikle enerji, otomotiv ticareti, demir–çelik, kimya ve telekom gibi alanlarda net döviz talebi sürüyor.
Özellikle mart ayındaki kur oynaklığının ardından satış eğilimi bir miktar yavaşlasa da, firmalar hâlâ nette döviz satıcısı konumunda.
Talebi Belirleyen Dinamikler
Analiz, son dönemde görülen döviz alımlarında net ithalatçı firmaların dış ticaret ödemelerinin belirleyici olduğunu vurguluyor. 2021–2023 döneminde ortalama %57 olan bu pay, sıkılaşma dönemiyle birlikte %65’e yükseldi.
Bu tablo, döviz talebinin artık spekülatif biriktirme davranışından çok ithalat kaynaklı ödemelerden beslendiğini gösteriyor.
Yatırımcı İçin Çıkarımlar
- Kur Baskısı Hafifliyor: Net ihracatçıların satışları, piyasada ek döviz arzı yaratıyor. Bu, kurun yukarı yönlü baskısını sınırlayan bir faktör.
- Sektörel Riskler Öne Çıkıyor: Enerji ve ithalata bağımlı sektörler döviz talebini canlı tutuyor. Bu nedenle emtia fiyatlarındaki artış ya da enerji şokları hâlâ kur üzerinde risk unsuru.
- TL Varlıklara Talep Artabilir: YP mevduat oranındaki düşüş, TL’nin yatırımcı açısından cazibesinin arttığını gösteriyor. Özellikle yüksek faiz ortamında şirketlerin ve yatırımcıların TL enstrümanlara yönelmesi beklenebilir.
- Makro İstikrar İçin Pozitif: Döviz biriktirme eğiliminin zayıflaması, finansal istikrar açısından olumlu. Bu, kur şoklarının reel sektör üzerindeki etkisini sınırlayabilir.
BS Ekonomi Yorumu
Reel sektörün “net döviz satıcısı” konumuna geçmesi, Türkiye için uzun süredir görülmeyen bir dönüşüm. Bu tablo, parasal sıkılaşmanın reel sektörde davranışsal değişim yarattığını gösteriyor. Yatırımcı açısından mesaj net: dövizde spekülatif birikim cazibesini yitiriyor, TL’nin getirisi ön plana çıkıyor. Ancak ithalata bağımlı sektörlerin talebi ve küresel enerji fiyatlarındaki oynaklık, dengeleri bir anda değiştirme potansiyeline sahip.
