• Bazı hisselerde fiyat–temel değer makası tarihi seviyelere ulaştı.
• “Alan razı, satan razı” argümanı piyasa yapısını açıklamakta yetersiz kalıyor.
• Manipülasyon ve piyasa dolandırıcılığı tartışması yeniden gündemde.
Borsa İstanbul’da son dönemde bazı şirket hisselerinin operasyonel ve finansal gerçeklerinden belirgin şekilde koptuğu yönündeki tartışmalar derinleşiyor. Finans yorumcusu Haydar Acun, sosyal medya paylaşımında dikkat çeken ifadeler kullandı.
Acun, “Borsada bazı şirketlerin hisse fiyatı, bu şirketlerin operasyonel veya finansal gerçeklerinden kopuk bir şekilde ederinin 30 katına, 40 katına ulaşmış durumda” diyerek fiyatlama davranışının şirket temelleriyle uyumsuz olduğuna işaret etti.
Serbest piyasa savunusuna da değinen Acun, “Denebilir ki, böyle durumlara müdahale etmek mümkün değil çünkü neticede alan razı, satan razı ve borsa serbest bir piyasa. Evet çok doğru, ama ufak bir sıkıntı var; çoğu zaman bu fiyat seviyelerine şu veya bu şekilde ‘manipülasyon’ yapılmadan kendi kendine ulaşılması mümkün değil” ifadelerini kullandı.
Bu değerlendirme, Borsa İstanbul’da özellikle düşük halka açıklık oranına sahip, sınırlı likiditeli ve yüksek spekülatif işlem hacmi barındıran hisselerde görülen sert fiyat hareketleriyle örtüşüyor.
Piyasa Mekanizması mı, Fiyat Bozulması mı?
Teorik olarak serbest piyasalarda fiyat, arz ve talep dengesine göre oluşur. Ancak pratikte;
• Düşük halka açıklık oranı
• Dar tahtada yoğunlaşan alım emirleri
• Sosyal medya üzerinden organize yatırımcı davranışı
• Kredi ve kaldıraç kullanımı
gibi unsurlar fiyatların şirket değerlemesinden kopmasına neden olabiliyor.
Özellikle fiyat/kazanç (F/K) oranlarının sektör ortalamalarının katbekat üzerine çıkması, net kâr üretmeyen şirketlerin milyar dolarlık piyasa değerlerine ulaşması gibi örnekler, “fiyatlama disiplini” tartışmasını büyütüyor.
Manipülasyon İddiası Neyi İfade Ediyor?
Manipülasyon kavramı hukuki olarak, yatırımcıyı yanıltıcı işlem veya bilgi yoluyla fiyatı yapay şekilde etkileme fiilini tanımlıyor. Bu;
• Emir tahtasında karşılıklı işlemlerle hacim şişirme
• Yanıltıcı haber akışı
• Koordine alım–satım organizasyonu
• Fiyatı yukarı taşıyıp küçük yatırımcıya devretme
gibi yöntemlerle gerçekleşebiliyor.
Haydar Acun’un vurgusu, fiyatların bu seviyelere “kendiliğinden” ulaşmasının zor olduğu yönünde.
Risk Nerede?
Bu tür fiyatlama bozulmaları kısa vadede kazanç hikâyesi üretse de uzun vadede iki temel risk barındırır:
Birincisi, ani ve sert düzeltme riski. Temel değerle desteklenmeyen fiyatlar, likidite daraldığında hızla geri çekilebilir.
İkincisi, piyasa güveni riski. Küçük yatırımcının yüksek fiyattan alıp sert düşüşte zarar etmesi, sermaye piyasalarına olan güveni zedeler.
Sonuç
Haydar Acun’un açıklamaları, borsada son dönemde gözlenen aşırı fiyat hareketlerine ilişkin önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Serbest piyasa prensibi geçerli olmakla birlikte, fiyatların şirket gerçeklerinden kopması ve manipülasyon iddialarının artması, düzenleyici otoriteler açısından da yakından izlenen bir başlık olmaya devam ediyor.
Borsa serbesttir.
Ancak fiyat her zaman serbest değildir.
Bazen yönlendirilmiş olabilir.
