Black Swan Finans Logo
Ana SayfaEkonomiEkonomide Doping ve İllüzyon

Ekonomide Doping ve İllüzyon

spot_img
spot_imgspot_img

Gerçekten enflasyonun oluşması ekonomi için iyi mi yoksa kısa vadede iyimiş gibi mi görünüyor? Bu yazımda aklıma takılan bu sorunun cevabını ülke, şirket ve birey bazında vereceğim. Şimdi bir şirket düşünelim. Bu şirket 1 ocak itibariyle bin liralık ürün üretsin ve dokuz kişiye yüz lira maaş versin. Bu durumda şirket yüz lira kâr etsin. Şirketin bulunduğu ülkede aylık %4’lük bir enflasyon olsun. Şirketin enflasyon oranında zam yaptığını düşünürsek 30 haziran itibariyle toplam cirosu 1 256.32 olurken kârı 356.32 olur. Bu kârı reel olarak 1 ocak gününe geri götürecek olursak şirketin 278.91 lira kâr ettiğini yani artık yaklaşık olarak 1.8 kat daha fazla kâr ettiğini görürüz. Sadece şunu hatırlamalıyız ki şirketin cirosu sadece enflasyon oranında büyüdü yani şirketin toplam ekonomiye olan katkısı değişmedi ve büyümedi sadece kârı arttı. Buna karşın 30 haziran tarihi itibariyle ödediği reel maaş miktarı 704.52 olur çünkü reel olarak 30 haziranda bir işçi artık 78.28 lira maaş alır. Büyüme ya daha fazla üreterek ya da daha verimli üreterek gerçekleşir emek veren kişilere daha az reel maaş ödeyerek değil ki 1 temmuz itibariyle işçilere zam yapılır ve 1 ocak tarihine geri dönülmüş olunur. Geçen sürede nominal bazda artmış olan rakamların illüzyonuna kapılınır ve bir süreliğine daha fazla kâr dopingi alınmış olunur.

Enflasyonist Ortamın Ülkeye, Şirkete ve Bireye Etkisi

Öncelikle az önce ülkeye reel bir katkının olmadığını açıkladım. Buradaki asıl yanılgı sermaye sahibinin daha fazla kâr edince yatırım yapacağının zannedilmesidir. “Normal” bir ekonomide enflasyon, faiz ve ülkenin para biriminin değeri birlikte hareket eder. Şöyle açıklayayım: Evet kâr arttı ama sermayedarın yatırım yapmak için satın alacağı makinenin de fiyatı aynı oranda arttı. Ayrıca borçlanma maliyetleri de aynı oranda arttı. Bu durumda da yatırım yapmak artık 1 ocak gününe kıyasla daha cazip hâle gelmedi. Aksine yüksek enflasyon dönemlerinde ileriyi öngörmek daha zor olduğu için sermayedarlar yeni yatırımlar yapmak yerine olanı korumak üzerine emek sarf ederler. Bu durumda da büyüme gerçekleşmez. Eğer daha fazla yatırım yapılmasını istiyorsak dolaylı ve bilimsel olmayan yöntemler yerine hibe ve teşvikler kullanılabilir. Ülke açısından enflasyonun en büyük faydası iç borcu reel olarak eritmesidir lakin Türkiye’de büyük projelerin ödemeleri zaten ya dolar cinsinden ya da dolar endeksli. O zaman bu fayda da kısmen ortadan kalkmış olur.

Şirket açısından ise yüksek enflasyon sebebiyle artık ortam daha dalgalıdır ve dalgalı denizlerde gemi kullanmak daha zordur. Hatalar ise ölümcüldür. Ayrıca artık harcanabilir gelir azalmıştır. Üretilen her ürün daha zor satılabilir ve hatta satılamayabilir. Bununla birlikte artık geçim sıkıntısı yaşayan işçilerin çalıştığı bir ortamda verimlilik düşebilir. İhracatçı şirketler için bulunan en büyük risk ise bu illüzyona kapılıp zaten kârlı bir işletmeyiz diyerek gerekli verimlilik yatırımlarını yapmayıp daha fazla doping bağımlısı olmasıdır. Fiyat oluşumunun en büyük faydalarından biri size konuşuyor olmasıdır. Eğer ihracatçı yerel firmalar eşit koşullar altında aynı ürünü rakiplerine kıyasla daha pahalıya mal ediyorlarsa bunun en büyük sebebi düşük kur sayesinde yeterince kâr edince “Biz doğru iş yapıyoruz, verimlilik artışı yapmamıza gerek yok!” diyerek gerekli verimlilik yatırımlarını yapmamalarından kaynaklanacaktır. Olur da bir gün reel efektif kur denge noktası olan 100 değerine gelirse bu birçok şirket adına iş yapamaz hâle gelmek demektir. Bugün daha fazla kâr etmek amacıyla yarınları tehlikeye atmanın hiçbir mânâsı yok. Daha büyük risk ise insan kaynağını kaybetmektir. Eğer siz dünya çapında bir firmaysanız çalışanlarınız da dünya çapında kişiler olacaktır. Bu kalifiyeli elemanlar sermayedarlarının kendi maaşlarını her ay reel olarak azalttığının farkındanlar ve bu durum sonucunda çalışanlar emeklerinin karşılığını alabilecekleri şirketlere hareket ederler. Yani göç ederler. Sonra da şirketler “Biz kalifiye eleman bulamıyoruz.” diye serzenişte bulunurlar. Hayır! Kalifiye eleman var. Sermayedarın teklif ettiği ücrette çalışacak aptal yok.

En önemli etki ise insanlar üzerinde olur. Artık geliri düşmüş insanların hem biyolojik hem de psikolojik sağlıkları zedelenir. Ayrıca iktisatta “Yoksulluğun Vahşi Döngüsü” (Vicious Cycle of Poverty) adında bir teori vardır. Bu teoreme göre düşük gelirli kişiler çocuklarına daha düşük kalitede yiyecek ve eğitim sağlayabilir. Dolayısıyla gelecek nesil bu koşullar altında daha az gelişebilir ve daha az üretken olabilir. Daha az üretken olması ise gelecek nesilin daha az para kazanmasına sebep olur ve nesiller boyu aynı döngü sürüp gider. Az önce vermiş olduğum örnekte dokuz işçi ve bir tane işveren vardı. Bu da dokuz çocuğun daha kötü eğitim almasına sabep olurken sadece bir kişinin belki daha iyi eğitim almasına olanak sağlar. Uzun vadede ise bu durum bütün ülkenin daha az üretken olmasına sebep olur.

Mahfi Eğilmez Hoca’mın seviğim bir sözü var: “Bilimden ayrılanı kurt kapar.”

Kaynakça:

Görsel kool1079.com’dan alınmıştır.

spot_img

Most Popular

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

More from Author

Fed Tutanakları: Yetkililerin Neredeyse Tümü İlave Faiz Artışını Destekliyor

Fed tutanakları yayımlandı. Yetkililerin neredeyse tamamı enflasyonu yüzde 2 hedefine zamanında...

New York borsası Nvidia ve Fed etkisiyle karışık seyirle açıldı

New York borsası, Nvidia’nın üç aylık geliri 115,8 milyar dolar (yıllık...

Altın fiyatlarında sert düşüş: Ons altın bir yılın dibini gördü

BS Finans Haber Merkezi. Altın ons fiyatları petrol fiyatlarındaki yüksek seviye, enflasyon...

Altın ve gümüşte deprem: Fiyatlar 2025’e döndü; dolar yükseldi, çöküş hızlandı

BS Finans Haber Merkezi Ekonomim’de yer alan son verilere göre altın ve...

Read Now

Fed Tutanakları: Yetkililerin Neredeyse Tümü İlave Faiz Artışını Destekliyor

Fed tutanakları yayımlandı. Yetkililerin neredeyse tamamı enflasyonu yüzde 2 hedefine zamanında dönüştürmek için ilave faiz artışlarını gerekli görebileceğini ifade etti.Faiz kararında politika faizi, beklentiler doğrultusunda yüzde 3,75-4 aralığında sabit tutuldu. Tutanaklarda bazı yetkililer, enflasyon verileri olumsuz gelirse bir sonraki toplantıda 25 baz puandan daha fazla artışın da...

New York borsası Nvidia ve Fed etkisiyle karışık seyirle açıldı

New York borsası, Nvidia’nın üç aylık geliri 115,8 milyar dolar (yıllık yüzde 103 artış) ve net kârı 65,3 milyar dolar olarak açıklanmasıyla olumlu yönlü detaylar gösterdi. Şirketin gelir tahminlerini yukarı yönlü revize ettiği belirtilirken, piyasalarda bugün Fed tutanaklarının yayımlanması bekleniyor ve açılış karışık bir görünüm sergiledi. Haber Merkezi Kaynak:...

Altın fiyatlarında sert düşüş: Ons altın bir yılın dibini gördü

BS Finans Haber Merkezi. Altın ons fiyatları petrol fiyatlarındaki yüksek seviye, enflasyon endişeleri ve FED’in faiz artırımı beklentileriyle birlikte son bir yılın en düşük seviyesine indi. Ons fiyatı 3 bin 742 dolara geriledi. Türkiye'de gram altın yaklaşık 6 bin 100 lira, çeyrek altın 10 bin 82 liradan, yarım altın...

Altın ve gümüşte deprem: Fiyatlar 2025’e döndü; dolar yükseldi, çöküş hızlandı

BS Finans Haber Merkezi Ekonomim’de yer alan son verilere göre altın ve gümüşte sert satış baskısı sürüyor. Spot altının onsu şu sıralarda 3.784,62 dolar seviyesinde seyrederken, gümüşte ons fiyatı yaklaşık yüzde 2,9 düşüş gösterdi ve 46,01 dolara geriledi. Türkiye’de gram altın alış 6.105,66 TL, gram altın satış 6.148,63...

Altının rekor yolculuğu uzun sürebilir: yeniden zirve için 2 yıl beklenebilir

Altın fiyatları dolar güçlenmesi ve Fed’in faiz artırım beklentileri nedeniyle baskı altında. Ons altın Ocak’ta tarihi zirve olan 5.595 dolarını gördü, şu anda yaklaşık 3.850 dolar civarında işlem görüyor. Hafta başında 3.830,74 dolar olan seviye, yılın en düşüklerinden biri olarak kaydedildi. Goldman Sachs, yeni zirvenin 2028 sonuna...

Deutsche Bank’tan Fed için yeni tahmin: Arka arkaya faiz artışları

Deutsche Bank ekonomistleri, ekim ayı enflasyon verilerinin ardından nominal nötr faiz tahminini 25 baz puanlık artışla yüzde 3,75-4,00 aralığına yükseltti. Banka, Fed'in aralık, ocak ve mart aylarında 25'er baz puanlık artışlarla toplam 75 baz puan sıkılaşmayı gerçekleştirmesini bekliyor. Araştırma notunda ayrıca, aralıkta 25 bp, Ocak 2027’de ikinci 25...

Dolar 19 ayın zirvesinde; altın ve gümüşte kara tablo: 2025 seviyelerine dönüldü

BS Finans Haber Merkezi. Doların güçlenmesiyle altın ve gümüşte satış baskısı arttı ve fiyatlar geriledi. Spot altın saat 07.01 itibarıyla 3.869,13 dolar; Aralık vadeli kontrat 3.872,10 dolara çıktı. Spot gümüş 47,57 dolar, platin 1.472,65 dolar, paladyum 978,19 dolar seviyesinde işlem gördü. Haber başlığı, 2025 seviyelerine dönüşe işaret ediyor. Altın...

Fed Başkanı Warsh: Yapay zeka para politikalarında belirleyici olabilir ama hayal kırıklığı da yaratabilir

BS Finans Haber Merkezi. ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh, yapay zekanın ekonomide önemli bir etki yaratabileceğini ve para politikasında belirleyici bir rol üstlenebileceğini ifade etti. Teknolojinin verimliliği artırarak büyümeyi destekleyebileceğini belirtirken, otomasyon kaynaklı iş kayıpları ve beklentilerin karşılanamaması halinde ekonomik yavaşlama uyarısında bulundu. Warsh, San Francisco’da düzenlenen...

Europower, TEİAŞ’ın 205,9 milyon TL baz bedelli ihalesinde ilk sırada

Europower Enerji (EUPWR), TEİAŞ’ın 152 adet Metal Clad hücre ve yedek malzeme alımı ihalesinde en avantajlı fiyatı vererek birinci olduğunu bildirdi. Şirketin 13 Kasım 2026 saat 13.48.59 tarihli KAP açıklamasında işin baz bedeli 205.917.411 TL olarak belirtildi. Bildirimde imzalanmış sözleşme, teslimat takvimi ve ödeme koşulları açıklanmadı.İlk sıradan...

Fonet, Hatay’daki 216,7 milyon TL’lik sağlık bilgi sistemi ihalesini kazandı

Fonet Bilgi Teknolojileri (FONET), Hatay İl Sağlık Müdürlüğü’nün 36 aylık Sağlık Bilgi Yönetim Sistemi ve Yoğun Bakım Bilgi Yönetim Sistemi hizmet alımı ihalesini 216.681.840 TL bedelle kazandığını açıkladı. Bu gelişme 13 Kasım 2026 saat 17.12.58 tarihli KAP bildirimine dayanıyor; 16 Kasım’da açıklanmış yeni bir sözleşme değildir.Şirketin 22...

MİA Teknoloji: Tripy’ye KDV dahil 17,2 milyon dolarlık otonom mobilite siparişi

MİA Teknoloji (MIATK), bağlı ortaklığı Tripy Mobility’nin on yıllık çerçeve sözleşme kapsamında KDV dahil 17.227.200 dolar tutarında sipariş aldığını açıkladı. Şirket, 16 Kasım 2026 saat 09.34.20’de KAP’a gönderdiği bildirimde tutarın TL karşılığını 866.235.297 TL olarak verdi.Sipariş, adı açıklanmayan bir telekomünikasyon şirketiyle yapılan anlaşma kapsamında otonom araç ve...

14.00 Piyasa Masası: BIST’te tepki ve şirket haberleri öne çıkıyor

16 Kasım 2026 | 14.00 öğle baskısı. Bu baskı 14.00 sonrasında hazırlanmıştır; veri saatleri aşağıda ayrı ayrı belirtilmiştir. Sabahın ana sorusu değişmedi: Büyümenin getirisi, pahalı paranın maliyetini karşılayacak mı? Öğle saatlerinde Borsa İstanbul açılıştaki kaybını geri alırken, uluslararası piyasalarda teknoloji yatırımlarının kâra dönüşme hızı ve faizlerin seyri...