• Türkiye’de finans–ekonomi ayrımı kayboldu; kısa vadeli kazanç refleksi sistemi bozuyor
• Enerji, yapay zekâ ve jeopolitik üçgeni yeni ekonomik düzeni belirliyor
• Hukuk ve güven tesis edilmeden kalıcı refah ve yatırım iklimi oluşmaz
Bora Erdin’in sunduğu programda konuşan IFM Medya Genel Yayın Yönetmeni Artunç Kocabalkan, Türkiye ekonomisini yalnızca piyasa göstergeleri üzerinden değil, yapısal ve jeopolitik bir çerçevede değerlendirdi. Kocabalkan’ın analizleri, finansal davranış kalıplarından enerji politikalarına, yatırım stratejilerinden kur-enflasyon ilişkisine kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Röportajın açılışında finans ile ekonomi arasındaki farkı net bir şekilde ayıran Kocabalkan, Türkiye’de bu ayrımın silikleştiğini vurguladı. “Herkes finansçı oldu, çünkü herkes günü kurtarmaya çalışıyor” ifadesiyle, toplumun uzun vadeli üretim ve refah perspektifinden uzaklaştığını belirtti. Ona göre ekonomi; ihtiyaçların karşılanması ve sürdürülebilir refah üretimi iken, finans güncel borçları çevirme aracına indirgenmiş durumda.
Bu dönüşümün yatırım davranışlarına doğrudan yansıdığını söyleyen Kocabalkan, kısa vadeli kazanç arayışının sistemik bir hata olduğunu ifade etti. Uzun vadeli yatırım perspektifi sorulduğunda ise net bir çerçeve çizdi: “Temiz su ve tarım emtiası.” Ancak bu önerinin ötesinde asıl belirleyicinin enerji olduğunu vurguladı.
Kocabalkan’a göre yapay zekâ ekonomisinin kalbinde veri merkezleri ve onların devasa enerji ihtiyacı bulunuyor. “Data center dediğiniz şey aslında enerji tüketimi demek” diyerek, teknolojik dönüşümün enerji altyapısından bağımsız düşünülemeyeceğini belirtti. Bu noktada savaşların arka planına dair yaptığı yorum dikkat çekiciydi: “Bugün savaşların arkasında enerji var.” Orta Doğu’dan küresel enerji koridorlarına kadar uzanan hat üzerinde yaşanan çatışmaların temel motivasyonunun petrol ve enerji arzı olduğunu ifade etti.
Türkiye’nin bu denklemdeki yerine ilişkin ise farklı bir perspektif sundu. Kocabalkan, Türkiye’nin klasik anlamda enerji zengini olmadığını kabul etmekle birlikte, genç nüfus ve insan kaynağını “enerji” olarak tanımladı. “Türkiye’nin avantajı var ama farkında değil” diyerek, ülkenin potansiyelini kullanamadığını vurguladı. Ona göre Türkiye, dış genişleme yerine iç yapısını güçlendirmeye odaklanmalı.
Enerji politikaları bağlamında ise daha somut eleştiriler getirdi. Yenilenebilir enerji yatırımlarının yeterince yaygınlaştırılmadığını, lisans sisteminin verimsiz çalıştığını ve aracı yapıların sistemi tıkadığını belirtti. “Enerji lisansını alıp üretim yapmadan kazanç sağlayan yapılar ortadan kaldırılmalı” diyerek, yapısal reform ihtiyacına işaret etti.
Ekonomik model tartışmasında ise Türkiye için çarpıcı bir tanım kullandı: “Zenginleşmeden pahalılaşan ve yaşlanan bir ülke.” Kur baskısı üzerinden enflasyonla mücadele edilmesini anlaşılır bulsa da, bunun kalıcı çözüm üretmediğini ifade etti. Türkiye’de döviz algısının toplum davranışlarını belirlediğini vurgulayan Kocabalkan, bu durumu çarpıcı bir anekdotla özetledi: “Dünyaya göktaşı çarpacak olsa Türk gidip döviz alır.”
Yatırım stratejisi tarafında ise klasik ama net bir kural ortaya koydu: “Enflasyon yüksekse malda ol, düşükse parada.” Türkiye’de bireylerin bu refleksi bildiğini ancak sistemin bunu verimli üretime yönlendiremediğini söyledi. Altın konusunda ise oldukça netti: “Türkiye’de en ucuz yatırım aracı altın.” Aynı zamanda Türk lirasının belirli dönemlerde doğru pozisyon olabileceğini savunarak, bu görüşünün geçmişte eleştirilse de sonuç verdiğini belirtti.
Röportajın ilerleyen bölümünde sistemsel sorunlara odaklanan Kocabalkan, Türkiye’nin en büyük problemlerinden birinin “güven eksikliği” olduğunu vurguladı. Devlet ile vatandaş arasındaki güven ilişkisinin zayıflamasının, katma değer üretimini doğrudan engellediğini ifade etti. Ona göre çözüm basit ama uygulanması zor: hukuk ve kurumsal yapıların güçlendirilmesi.
Bu noktada teknoloji ve inovasyon tarafına da değinen Kocabalkan, Türkiye’de potansiyelin olduğunu ancak bunun yeterince değerlendirilmediğini söyledi. Teknokentlerde yapılan incelemelerde patent üretiminin zayıf kaldığını belirterek, “Devlet imkanları doğru yerlere gitmiyor” eleştirisini dile getirdi.
Röportajın sonunda Bora Erdin’in “bir başlık atsaydın ne olurdu?” sorusuna verdiği yanıt ise genel çerçevenin özeti niteliğindeydi:
“Türkiye’de enerji de var, teknoloji de var. Tek yapmamız gereken hukuku öne çıkarmak.”
Ancak asıl çarpıcı ifade kapanışta geldi. Kocabalkan, hem Türkiye hem de küresel ekonomi için kısa vadeli iyimserlik beklentilerine karşı uyarıda bulunarak şu ifadeyi kullandı:
“Baharı daha çok beklersiniz.”
Bu cümle, mevcut ekonomik ve jeopolitik konjonktürde hızlı bir toparlanma beklentisinin gerçekçi olmadığını, aksine daha uzun süreli bir yeniden denge sürecinin yaşanacağını ortaya koyuyor.
