• 2021–2025 arasında Türkiye’de dolar 4,7 kat, krediler 5,3 kat, para arzı 6 kat arttı.
• Temel tüketim ve enerji fiyatları ortalama 7–8 kat yükseldi; İstanbul kiraları 10 kattan fazla arttı.
• Resmî kurumlar ile bağımsız ölçümler arasında 2 kata varan fark oluştu: TÜİK 5,9x, İTO 8x, ENAG 13,2x.
Dört yılda fiyatlar, krediler ve döviz kurları birlikte geometrik olarak genişledi. Türkiye ekonomisinde Eylül 2021–Eylül 2025 dönemine bakıldığında, para arzından gıda fiyatlarına kadar her kalem birbirini besleyen bir enflasyon döngüsüne girmiş durumda.
Parasal genişleme ve fiyat yansıması
Merkez Bankası verilerine göre M3 para arzı yaklaşık 6 katına çıkarken, bankacılık kredileri 5,3 kat büyüdü. 2021 sonunda 8,9 TL olan dolar kuru bugün 41,7 TL seviyesinde; bu da 4,7 kat artış anlamına geliyor. Parasal genişleme, kredi kanallarındaki büyüme ve kur geçişkenliği birlikte düşünüldüğünde, nominal fiyatlardaki artışın temeli açıkça görülüyor: sistemdeki para hacmi artışı, mal ve hizmet fiyatlarını yukarı çekti.
Temel mallarda “enflasyonun halk yüzü”
Veri setinde öne çıkan tüketim kalemleri, vatandaşın doğrudan hissettiği tabloyu yansıtıyor:
- Elektrik 91 TL’den 389 TL’ye → 4,3x
- Ekmek 2 TL’den 15 TL’ye → 7,5x
- Motorin 7,30 TL’den 54,5 TL’ye → 7,5x
- Elma 7 TL’den 60 TL’ye → 8,5x
- İstanbul kiraları (ortalama sarı site verisi) → 10,6x
Bu tablo, enerji ve gıdanın maliyet zincirinde çarpan etkisi yarattığını; dolayısıyla üretici maliyetlerinin ve tüketici fiyatlarının eşzamanlı arttığını gösteriyor.
Enflasyonun üç yüzü
Fiyat artışlarının ölçeği, farklı kurumların ölçümleriyle kıyaslandığında ciddi bir ayrışmaya işaret ediyor:
- TÜİK: ≈ 5,9x
- İTO: ≈ 8,0x
- ENAG: ≈ 13,2x
Aradaki fark yalnızca metodolojik değil, politik bir tartışma konusu da. Resmî endeksin yaklaşık %40–50 oranında daha düşük görünmesi, hanehalkı beklentilerini yönetmekte zorluk yaratıyor. Piyasada “hissedilen enflasyon” artık istatistiklerle değil, yaşam maliyetiyle ölçülüyor.
Bu dört yıllık dönemde Türkiye ekonomisinde enflasyon, para arzı ve varlık fiyatları arasında tam bir senkronizasyon oluştu. Parasal büyüme, kredi genişlemesi ve mali disiplin eksikliği birleşince, fiyat sistemi neredeyse nominal bir enflasyon makinasına dönüştü.
Kurlarda ve kredilerdeki artış, ücret artışlarından çok daha hızlı ilerlediği için reel gelir erozyonu derinleşti. Bu, orta sınıfın tasarruf kabiliyetini zayıflatırken, varlık sahipliğiyle gelir arasındaki uçurumu da büyüttü.
Sonuç olarak, Türkiye 2021–2025 döneminde fiyat değil, oran ekonomisi yaşamış durumda: her gösterge diğerini katlayarak büyümüş, ancak üretkenlik aynı ölçüde artmamış. Bu tablo, enflasyonun yapısal hale geldiği bir “kalıcı nominal büyüme” evresine girildiğini gösteriyor.
