Black Swan Finans Logo
Ana SayfaDünya EkonomisiPara Kazanmak İçin Psikoloji...

Para Kazanmak İçin Psikoloji Nasıl Yönetilir?

spot_img
spot_imgspot_img

İnsanlar faydalarını maksimize etmeye çalışan ve bunun için rasyonel(akılcı) kararlar alan canlılardır. Klasik İktisat teorisi bunu söylese de gerçeklik pek de o şekilde işlemiyor. Nitekim akademik camiada da bu konu çok tartışılmış ve Davranışsal Ekonomi ve Davranışsal Finans gibi alanlar insanların pek de rasyonel olmadığını ortaya koymuşlardır. Bizleri rasyonel olmaktan alıkoyan başlıcan etken ise duygularımız. İnsanı ilgilendiren hiçbir konuyu psikolojiden bağımsız değerlendiremeyiz. Finansal piyasalar da bundan fazlasıyla nasibini alıyor. 100 liradan bir hisse senedi almış olayım. Senedin fiyatı kısa zamanda 20 lira prim yaptı ve 120 liraya yükseldi. Mutlu muyum? Hem de çok. Satmıyorum tabii ki. Hisse senedi yükselişini sürdürüyor. 140 liraya oldu! Mutlu muyum? Çok mutluyum. Yine satmıyorum tabii ki. Daha sonra hisse düzeltme gördü ve fiyatı 120 liraya geriledi. Mutlu muyum? Kesinlikle değilim! Neden? Çünkü 140’tan satabilirdim ve bu fırsatı kaçırdım. Oysaki fiyat ilk kez 120 olduğunda mutluydum. Rasyonel olarak değerlendirdiğimizde hemen hemen aynı noktadayız ama ilk durumda mutluyduk ikinci durumda ise pişman. Bu basit örnekte bile insanın rasyonel kalmasının ne denli zor olduğunu görebiliyoruz. Bu kadar duygu yoğun bir mekanizmanın eline para verip finansal piyasalara göndersek parayı sıfırlaması çok zaman almayacaktır. Özellikle günümüzde profesyonel algoritmaların etkinliğini düşünürsek işimiz daha da zorlaşıyor.

Peki bununla nasıl mücadele edeceğiz?

Bunun için işin uzmanına danıştık. İş Yatırım Uluslararası Piyasalar Direktörü Şant Manukyan’a ‘trade psikolojisini’ sorduk. Şant Bey öncelikle, psikolojiyi yönetebilmenin hiçbir zaman bitmeyecek bir öğrenme süreci olduğunu belirtiyor. Dünyada her şey çok hızlı değişiyor ve yenileniyor. Böyle bir ortamda ‘ben oldum’ demek en büyük yanılgılardan bir tanesi. Yatırımcıların her koşulda istisnasız sonuç verecek kesin çözümlerin olmadığını bilmeleri çok önemli. Bununla birlikte, riskleri azaltabilecek yaklaşımlar da mevcut;

Yola çıkarken hedefi belirlemek, bir kıyas noktası atamak; yatırım kararı alırken vade ve hedef belirlemek çok önemli. Buradaki hedef çok para kazanmak gibi ucu açık ve takibi mümkün olmayan hedeflerden ziyade, 1 yıl içinde mevduat faizinden fazla getiri elde etmek gibi net hedefler olursa yatırımın performansını ölçebilirsiniz. Bir referans noktası atamak çok önemli çünkü seçilecek yatırım aracı da buna göre şekillenecektir. Mevduat faizini yenmek gibi bir hedef için nispeten daha az riskli yatırım araçları tercih edilecekken S&P500’ü yenmek için daha riskli araçlar tercih edilecektir.

Gürültülere kulaklarınızı tıkayın; yatırımcıların en çok zorlandığı konulardan bir tanesi de diğer insanların yorumlarına duyarsız kalabilmek. Özellikle sosyal medyada herkesin kendisinden çok emin yorumları var ve argümanlarını desteklemek için birçok veri, grafik ya da haber paylaşıyorlar. Yatırımcıların bu kadar bilgiye maruz kaldığı bir ortamda bunlardan etkilenmemesi çok zor. Bilgisine güvendiğiniz insanları dinlemek iyi olabilir ama sosyal medyayı kullanmaya başladığınızda bilgi akışının kendi kontrolünüzden hızlıca çıktığını göreceksiniz. İlk maddede bahsedildiği gibi yaptınız ve hedefinizi belirlediniz. Buna uygun yatırım araçlarını seçtiniz ve yatırım vadenizi de belirlediniz. Bundan sonra büyük bir sınav başlıyor. Sizin seçtiğiniz yatırım aracının, stratejinin, ayırdığınız miktarının vs. yanlış olduğunu size ispat etmek için hazır bekleyen bir dünya var karşınızda. Buna hazır olun! Ya da kulaklarınızı tıkamayı başarın.

Çıkış stratejiniz hazır mı? Kimse para kaybetmek hedefiyle yatırım yapmaz. Hepimiz karar alırken işin kazanma tarafını düşündüğümüz için işin kaybetme kısmı biraz da göz ardı ediliyor. Üstelik bunu sadece bireysel yatırımcılar değil kurumlar hatta ülkeler bile yapabiliyor. Yatırım kararı alırken hangi durumda pozisyonu kapatacağınızı planlamak da diğer konular kadar önemli.

Makinelerin Bu Kadar Etkin Olduğu Yerde Psikoloji Hala Önemli Mi?

Teknolojinin piyasalara adaptasyonu yadsınamaz bir gerçek. Trade robotları insanın işleyebileceğinden çok daha fazla miktarda veriyi hızlıca işleyip buna göre al-sat kararları alabiliyorlar. Algoritmalar bizim düştüğümüz duygusal tuzaklara düşmeden günde yüzlerce kez işlem yapabiliyorlar. Burada atlanmaması gereken önemli nokta ise tüm bu teknolojiler (algoritmalar, yapay zeka çözümleri, trade botları vs.) de bazen piyasadaki psikoloji üzerinden işlem yapabiliyorlar. İnsanların kararları piyasayı etkiliyor, piyasadaki gelişmeler de makineleri etkiliyor. Dolayısıyla buradaki teknolojiyi insandan ve piyasa algılarından tamamen bağımsız değerlendirmek doğru olmayacaktır.

Trader Hikayeleri, Kitap Önerileri

Burada akıllara ilk gelen isim Bir Borsa Spekülatörünün Anıları (Edvin Lefevre) kitabına konu olmuş Jesse Livermore.  Piyasaların manipülasyonlara çok daha açık olduğu senelerde Jesse Livermore’un yaptıkları birçok yatırımcıya ilham olmuştur. Üzücü olan taraf ise, Livermore’un trade/sosyal hayat dengesini sağlıklı kuramaması ve hikayesinin intiharla neticelenmesidir. Konu ile ilgili okunabilecek birçok güzel kaynak var. Şant Bey’in bu konuda bir okuma listesi de bulunuyor;

https://blog.isyatirim.com.tr/sant-manukyan-yeni-kitap-listesi

Akademide Ekonomi ve Finans

Dünyadaki hâkim ekonomik sisteme baktığımızda İngiltere/ABD odaklı bir kapitalist düzen görüyoruz. Bu sistemin akademik literatürü de çoğunlukla bu bölgelerden üretilmiş durumda. Bu açıdan bakıldığında, Ekonomi ya da Finans alanlarında uzmanlaşmak isteyen kişilerin yolunun bir şekilde İngiltere ya da ABD’den geçmesi şaşırtıcı değil. Bu ülkelerin bir diğer avantajı da teori ile pratiğin bir arada verilebiliyor olması. Üniversitelerde sıklıkla okutulan bazı Ekonomi/Finans kitaplarının yazarları halen bu ülkelerin üniversitelerinde hocalık yapıyorlar. Bunun yanında kendi yönettikleri fonlar da var. Dolayısıyla teorinin ve pratiğin bir arada verilebiliyor olması bu ülkeleri akademik anlamda da ön plana çıkarıyor.

Türkiye İle Bitirelim

Her ülkenin kendine has yatırım alışkanlıkları vardır. Dünyanın birçok yerinde araba, aldığınız saniyeden itibaren zarar yazan bir şeyken Türkiye’de bir yatırım aracı olarak görülebiliyor. Borsaya baktığımızda da benzer bir ayrışma görebiliriz. ABD’de borsalara uzun vadeli yatırım yapanların kazanma eğiliminde olduğunu görüyoruz. Türkiye’de ise dolar bazında böyle bir trendden bahsedemiyoruz. Türkiye borsası sizi yatırımcıdan ziyade trader olmaya itebiliyor. Dolayısıyla yatırım araçlarını seçerken ülke dinamiklerini göz önünde bulundurmak çok önemli. Ülkemizde çok sevilen altının dolar karşısındaki performansına baktığımızda da çok dalgalı bir seyir görüyoruz. Altın, 2011 senesindeki 1900 dolar zirvesini tam 9 senede aşabildi. Bugün 2300 dolar seviyesinden işlem gören altının güvenli liman olarak görülmesinin bir sebebi belki de sadece TL paritesine bakılıyor olması. Dolar bazında baktığımızda altının bugün, 2011 zirvesinin yalnızca 21% üzerinde olduğunu görüyoruz. Aynı zaman aralığında ise S&P500 315% arttı. Her karar bir vazgeçiştir. Her yatırım kararı da öyle. Buna İktisat’ta fırsat maliyeti deniyor. Özellikle günümüzün gelişen teknolojisi ile finansal piyasalara erişim artık çok daha kolay. Yatırım kararlarını alırken sadece ülkemizdeki TL bazlı yatırım araçları ike kısıtlı olmadığımızı hatırlamak faydalı olabilir. Seçeneklerin bu denli arttığı bir dünyada kararlarımızın fırsat maliyetini de hesaba katmak günümüzün en popüler söylemlerinden birine katkıda bulunabilir; finansal okuryazarlık.

spot_img

Most Popular

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

More from Author

Altının rekor yolculuğu uzun sürebilir: yeniden zirve için 2 yıl beklenebilir

Altın fiyatları dolar güçlenmesi ve Fed’in faiz artırım beklentileri nedeniyle baskı...

Deutsche Bank’tan Fed için yeni tahmin: Arka arkaya faiz artışları

Deutsche Bank ekonomistleri, ekim ayı enflasyon verilerinin ardından nominal nötr faiz...

Dolar 19 ayın zirvesinde; altın ve gümüşte kara tablo: 2025 seviyelerine dönüldü

BS Finans Haber Merkezi. Doların güçlenmesiyle altın ve gümüşte satış baskısı arttı...

Fed Başkanı Warsh: Yapay zeka para politikalarında belirleyici olabilir ama hayal kırıklığı da yaratabilir

BS Finans Haber Merkezi. ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh, yapay zekanın...

Read Now

Altının rekor yolculuğu uzun sürebilir: yeniden zirve için 2 yıl beklenebilir

Altın fiyatları dolar güçlenmesi ve Fed’in faiz artırım beklentileri nedeniyle baskı altında. Ons altın Ocak’ta tarihi zirve olan 5.595 dolarını gördü, şu anda yaklaşık 3.850 dolar civarında işlem görüyor. Hafta başında 3.830,74 dolar olan seviye, yılın en düşüklerinden biri olarak kaydedildi. Goldman Sachs, yeni zirvenin 2028 sonuna...

Deutsche Bank’tan Fed için yeni tahmin: Arka arkaya faiz artışları

Deutsche Bank ekonomistleri, ekim ayı enflasyon verilerinin ardından nominal nötr faiz tahminini 25 baz puanlık artışla yüzde 3,75-4,00 aralığına yükseltti. Banka, Fed'in aralık, ocak ve mart aylarında 25'er baz puanlık artışlarla toplam 75 baz puan sıkılaşmayı gerçekleştirmesini bekliyor. Araştırma notunda ayrıca, aralıkta 25 bp, Ocak 2027’de ikinci 25...

Dolar 19 ayın zirvesinde; altın ve gümüşte kara tablo: 2025 seviyelerine dönüldü

BS Finans Haber Merkezi. Doların güçlenmesiyle altın ve gümüşte satış baskısı arttı ve fiyatlar geriledi. Spot altın saat 07.01 itibarıyla 3.869,13 dolar; Aralık vadeli kontrat 3.872,10 dolara çıktı. Spot gümüş 47,57 dolar, platin 1.472,65 dolar, paladyum 978,19 dolar seviyesinde işlem gördü. Haber başlığı, 2025 seviyelerine dönüşe işaret ediyor. Altın...

Fed Başkanı Warsh: Yapay zeka para politikalarında belirleyici olabilir ama hayal kırıklığı da yaratabilir

BS Finans Haber Merkezi. ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh, yapay zekanın ekonomide önemli bir etki yaratabileceğini ve para politikasında belirleyici bir rol üstlenebileceğini ifade etti. Teknolojinin verimliliği artırarak büyümeyi destekleyebileceğini belirtirken, otomasyon kaynaklı iş kayıpları ve beklentilerin karşılanamaması halinde ekonomik yavaşlama uyarısında bulundu. Warsh, San Francisco’da düzenlenen...

Europower, TEİAŞ’ın 205,9 milyon TL baz bedelli ihalesinde ilk sırada

Europower Enerji (EUPWR), TEİAŞ’ın 152 adet Metal Clad hücre ve yedek malzeme alımı ihalesinde en avantajlı fiyatı vererek birinci olduğunu bildirdi. Şirketin 13 Kasım 2026 saat 13.48.59 tarihli KAP açıklamasında işin baz bedeli 205.917.411 TL olarak belirtildi. Bildirimde imzalanmış sözleşme, teslimat takvimi ve ödeme koşulları açıklanmadı.İlk sıradan...

Fonet, Hatay’daki 216,7 milyon TL’lik sağlık bilgi sistemi ihalesini kazandı

Fonet Bilgi Teknolojileri (FONET), Hatay İl Sağlık Müdürlüğü’nün 36 aylık Sağlık Bilgi Yönetim Sistemi ve Yoğun Bakım Bilgi Yönetim Sistemi hizmet alımı ihalesini 216.681.840 TL bedelle kazandığını açıkladı. Bu gelişme 13 Kasım 2026 saat 17.12.58 tarihli KAP bildirimine dayanıyor; 16 Kasım’da açıklanmış yeni bir sözleşme değildir.Şirketin 22...

MİA Teknoloji: Tripy’ye KDV dahil 17,2 milyon dolarlık otonom mobilite siparişi

MİA Teknoloji (MIATK), bağlı ortaklığı Tripy Mobility’nin on yıllık çerçeve sözleşme kapsamında KDV dahil 17.227.200 dolar tutarında sipariş aldığını açıkladı. Şirket, 16 Kasım 2026 saat 09.34.20’de KAP’a gönderdiği bildirimde tutarın TL karşılığını 866.235.297 TL olarak verdi.Sipariş, adı açıklanmayan bir telekomünikasyon şirketiyle yapılan anlaşma kapsamında otonom araç ve...

14.00 Piyasa Masası: BIST’te tepki ve şirket haberleri öne çıkıyor

16 Kasım 2026 | 14.00 öğle baskısı. Bu baskı 14.00 sonrasında hazırlanmıştır; veri saatleri aşağıda ayrı ayrı belirtilmiştir. Sabahın ana sorusu değişmedi: Büyümenin getirisi, pahalı paranın maliyetini karşılayacak mı? Öğle saatlerinde Borsa İstanbul açılıştaki kaybını geri alırken, uluslararası piyasalarda teknoloji yatırımlarının kâra dönüşme hızı ve faizlerin seyri...

Hitit, Sky Vision Airlines ile beş yıllık yazılım sözleşmesini duyurdu

Hitit Bilgisayar Hizmetleri (BIST: HTTBT), Mısır merkezli Sky Vision Airlines’ın Crane yazılım çözümleriyle operasyonlarına başladığını açıkladı. 16 Kasım 2026 saat 09.26 TSİ’de KAP’a yapılan bildirime göre beş yıllık sözleşme; yolcu hizmetleri, operasyonel planlama, iş performansı yönetimi ve mobil uygulamaları kapsıyor. Bildirimde sözleşme bedeli ile beklenen gelir veya kâr...

ASELSAN’dan ROKETSAN ile 1,28 milyar avroluk sözleşme

ASELSAN (ASELS), ROKETSAN ile füze veri bağı ve arayıcı başlık sistemlerinin tedariki için toplam 1.281.101.744 avroluk sözleşmeler imzaladı. 16 Kasım 2026 saat 11.35 tarihli KAP bildiriminde yeni iş ilişkisinin şirket cirosunu olumlu etkilemesinin beklendiği belirtildi. Açıklama, toplam sözleşme tutarının bugün gelir veya kâr olarak kaydedildiği anlamına gelmiyor.Kaynak:...

Türk Telekom: COP31’de eş zamanlı 27.794 cihaz bağlandı

Türk Telekom’un 16 Kasım açıklamasına göre Antalya’daki COP31’in ilk haftasında 380 TB veri taşındı: 130 TB mobil, 250 TB sabit ağdan geçti. Şirket, eş zamanlı 27.794 bağlı cihazla COP organizasyonları için rekor kaydedildiğini bildirdi. Bu ölçüm şirketin açıklamasıdır.Kaynak: Ekonomim, 16 Kasım 2026. Görsel önceki bir teknoloji etkinliğine...

Fed haftasında iki kritik saat: Sanayi üretimi ve toplantı tutanakları

16 Kasım 2026 — BS Finans Haber Merkezi. Fed’in resmî Kasım takvimine göre ABD sanayi üretimi ve kapasite kullanımı verisi 17 Kasım Salı 17.15 TSİ’de, 27–28 Ekim toplantısının tutanakları ise 18 Kasım Çarşamba 22.00 TSİ’de yayımlanacak. Bu saatler planlanan açıklama zamanlarıdır; veri sonuçları henüz açıklanmadı. BS Finans değerlendirmesi Sanayi...