Black Swan Finans Logo
Ana SayfaGenelÖnümüzdeki yıllar gıda fiyatlarının...

Önümüzdeki yıllar gıda fiyatlarının rekor kıracağı bir dönem mi olacak?

spot_img
spot_imgspot_img

Zeytinyağından yumrutaya, portakal suyundan kakaoya kadar bazı gıdaların fiyatları son birkaç yılda dünya çapında artış gösterdi.

Brezilya’da kahve tiryakileri toz haline getirilmiş “kahve aromalı içeceklere” yönelirken ABD’deki restoranlar yumurtalı yemeklere ek ücret getirmeye başladı.

Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından gıda fiyatları global çapta rekor seviyelere yükseldi.

Bu artış oranı biraz düşmüş olsa da halen son 60 yılın pek çok noktasından daha yüksek durumda.

Uzmanlar bu durumun, bir trendin parçası olduğu, altında yatan faktörlerin ise pek geçici gibi görünmediği fikrinde.

Uluslararası Gıda Politikaları Araştırma Enstitüsü’nde (International Food Policy Research Institute, IFPRI) kıdemli araştırmacı olarak çalışan Rob Vos “ucuz gıda dönemi sona erdi” diyor.

“Dünya bu yeni gerçekliğe ayak uydurmalı”.

Fiyatlar ne kadar yüksek?

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Gıda Fiyat Endeksi’ne göre gıda fiyatları Rusya’nın 2022 yılında Ukrayna’yı işgalinin ardından rekor seviyeye ulaştı.

Bu endeks, bitkisel yağlar, tahıllar, et, şeker ve süt ürünleri olmak üzere beş farklı kategorideki gıda ürünlerinin fiyatlarını izliyor ve ardından beşinin birleşiminden oluşan genel bir rakam oluşturuyor.

Endekse göre reel gıda fiyatları, yani enflasyonun da dikkate alınarak oluşturulduğu fiyatlar, Mart 2022’de rekor seviyeye ulaştı.

2023 yılına gelindiğinde bu seviye düştü, ancak geçtiğimiz yıl yavaş bir yükseliş gösterdi.

Demografi ve ekonomi uzmanı ve Brezilya Ulusal İstatistik Bilimleri Fakültesi eski profesörü José Eustáquio Diniz, bu on yılın son 100 yılın reel anlamda en yüksek ortalama gıda fiyatlarına sahne olduğunu söylüyor.

Diniz, bu eğilimi küresel gıda güvenliği için “ciddi” bir risk olarak tanımlıyor.

Gıda fiyatlarının rekor seviyelere ulaştığı son dönem, gıda üretimi ve taşımacılığı da dahil olmak üzere birçok sektörde maliyetleri artıran 1973 petrol krizinin ardından 1974 ve 1975 yıllarıydı.

Savaş ve gübre

Ukrayna’daki çatışma küresel gıda piyasalarını istikrarsızlaştırdı. Bunun en büyük sebebi, Rusya ve Ukrayna’nın önemli buğday ve ayçiçek yağı ihracatçıları olması ve Ukrayna’nın önemli bir mısır ihracatçısı olmasıydı.

Bu ürünlerin fiyatları 2022 yılının başlarında Rusya’nın Ukrayna limanlarını bloke etmesinin ardından yükselmiş, ancak iki taraf arasında varılan bir anlaşma ve daha sonra oluşturulan yeni nakliye rotaları Ukrayna’nın ihracata devam etmesini sağlamıştı.


Önemli bir buğday üreticisi olan Ukrayna’da,
Rusya’nın 2022’deki işgalinden sonra ihracat ciddi şekilde sekteye uğradı

FAO’da kıdemli bir ekonomist olan Monika Tothova, en nihayetinde bu durumun oluşturduğu etkinin bazılarının korktuğu kadar şiddetli olmadığını söylüyor.

Ancak çatışma, çiftçiler için bir başka endişeyi de ortaya çıkardı: gübre fiyatı.

Doğal gaz gübre üretimi için kilit öneme sahip. Hali hazırda yüksek olan gübre fiyatları, 2022’de Ukrayna’daki çatışmaların gaz fiyatlarını artırmasıyla daha da yükseldi ve gıda fiyatlarını daha da artırdı.

Üretim, beslenme ve talep

Ancak burada daha uzun vadeli faktörler de devrede.

IFPRI’den Vos, “Düşük gıda fiyatları dönemi, 1970’lerden itibaren tarımsal verimlilikte yaşanan büyük artışın bir sonucuydu” diyor.

Bu dönem, “Yeşil Devrim” olarak da adlandırılan, yüksek verimli bitki çeşitlerine ve yoğun tarım tekniklerine geçildiği bir dönemdi.

Ancak Vos’a göre verimlilikteki bu artış artık yavaşladı ve gıdaya olan talep arttıkça fiyatlar da ortalama olarak yükseldi.


Tarım yöntemleri zamanla değişti, ancak verim artışı artık daha yavaş

Talep, özellikle nüfusun arttığı ve beslenme düzeninin değiştiği gelişmekte olan ülkelerde arttı.

“İnsanlar daha fazla et, süt ürünleri, meyve ve sebze tüketiyor” diyor Diniz, ve ekliyor:

“Ancak bu sektörlerdeki verimlilik talebe ayak uyduramadı ve bu da gıdayı daha pahalı hale getirdi”.


Dünya çapında diyetler değişiyor, et tüketimi artıyor

İklim değişikliği

İklim değişikliğinin de gıda fiyatlarına etkisi var.

Avrupa Merkez Bankası ve Potsdam İklim Etki Araştırmaları Enstitüsü tarafından geçen yıl yapılan ortak bir çalışmaya göre artan sıcaklıklar 2035 yılına kadar gıda enflasyonunu yılda yüzde 3,2 puan kadar artırabilir.

Dünya Bankası’nın 2022 raporuna göre, iklim değişikliği son 60 yılda tarımsal verimlilik artışını yavaşlattı.

Rapor, iklim değişikliğinin yarattığı etkilerin tarımdaki verimlilik artışını dengeleyebileceği potansiyel bir “kritik eşik” konusunda uyarırken, bu eşiğin “yıkıcı” olabileceğini belirtti.

Tothova’ya göre hava durumuna yakından bağlı olan pek çok tarımsal üretim “çok belirsiz bir iş” haline geldi.

Buna göre, zeytinyağı, kahve ve kakao gibi ürünler, çok yaşlı ağaçlardan elde edilmeleri ve üretimlerinin belli sayıda ülkede yoğunlaşması sebebiyle özellikle hassas konumda.


Brezilya’da Serra Negra yakınında bir kahve bitkisi çiftliği

Örneğin, 2023 ve 2024 yıllarında Güney Avrupa’yı vuran aşırı sıcak hava dalgalarının İspanya ve diğer zeytin yetiştirilen bölgelerde kuraklığa yol açmasının ardından zeytinyağı fiyatları yükselmişti.

Londra’daki Imperial College’da Dünya Hava Olayları İlişkilendirme Girişimi (World Weather Attribution, WWA) bilim insanları, insan kaynaklı iklim değişikliği olmadan kavurucu sıcaklıkların “neredeyse imkansız” olduğunu söylüyor.

Kahve de aşırı hava koşullarından etkilenen ürünler arasında.

Arabica kahve çekirdeği fiyatları, Brezilya’da iki yıldır devam eden kuraklığın da etkisiyle Şubat ayında uluslararası emtia piyasalarında rekor seviyelere yükseldi.

WWA araştırmacıları, 2023’ün olağanüstü kurak koşullarının ana nedeninin iklim değişikliği olduğunu söylüyor.

Haşere ve hastalıklar

ABD’de kuş gribi salgını on milyonlarca tavuğun itlaf edilmesine yol açtı.

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu’na (US Bureau of Labor Statistics) göre bir düzine yumurtanın fiyatı 2021’den bu yana üç kattan fazla artarak Mart ayında 6,23 dolarla rekor seviyeye ulaştı.

ABD Başkanı Donald Trump yükselen fiyatlardan selefi Joe Biden’ın politikalarını sorumlu tutarken, kampanya grupları ve bazı Demokrat Partili temsilciler yumurta üreticilerinin fiyatları yapay olarak yüksek tuttuğu iddialarını dile getiriyor.

Kuş gribi son yıllarda Güney Afrika, Avustralya ve Japonya gibi başka yerlerde de yumurta fiyatlarını artırdı, ancak bu etki ülkeden ülkeye değişiklik gösterdi.

Portakal suyu da son dönemde fiyat artışına sahne oldu ve geçtiğimiz Eylül ayında emtia piyasalarında rekor seviyeye ulaştı.

Brezilya ve ABD’deki hasatlar, ağaçların özsuyunu emerek yayılan ve meyveleri acılaştırarak bitkileri yavaş yavaş öldüren bir haşerenin yaydığı bir hastalık olan “turunçgil yeşillenme hastalığından” etkilenmişti.

Brezilya’daki kuraklık ve Florida’daki kasırgalar da üretimi vurmuştu. Ancak fiyatlar şimdi düştü.


Yumurta birçok ülkede fiyatı artan ürünler arasında yer aldı

Gümrük vergileri ve ticaretteki belirsizlikler

ABD Başkanı Donald Trump’ın ABD’ye giren mallara uyguladığı son gümrük vergileri de dahil olmak üzere küresel ticarette yaşanan aksaklıklar da gıda fiyatlarını etkileyebilir.

Öngörülemezlik çiftçiler için bir sorun.

Tothova’ya göre “Eğer bir ticaret savaşı patlak verir ve gümrük vergileri uygulanırsa önemli ihracat pazarlarını kaybedebilirler ve bu da onları üretimlerini sezon ortasında ayarlamak zorunda bırakabilir”.


ABD Başkanı Trump’ın, Nisan ayında bir dizi gümrük tarifesini duyurması finans piyasalarında çalkantıya yol açtı

Bunun zincirleme etkileri de olabilir.

Örneğin, Çin ABD soya fasulyesine misilleme gümrük vergisi uyguladığında, Çinli ithalatçılar Brezilya gibi diğer tedarikçilere yöneldi. Ancak Dünya Bankası’nın yakın tarihli bir raporuna göre bunlar talebi karşılayamadı ve ithal fasulye fiyatları yükseldi.

Vos, ABD’nin gümrük vergilerinin küresel gıda fiyatlarını artırıcı bir etkisi olup olmayacağının ya da ekonomik büyümede fiyatları düşürebilecek küresel bir yavaşlamaya yol açıp açmayacağının net olmadığını söylüyor.

Yavaşlama olsa bile, birçok düşük ve orta gelirli ülkede gıda fiyat enflasyonunun yüksek kalabileceği uyarısında bulunuyor.

Çünkü bu ülkelerin kendi ihracatlarına olan talebin düşmesi para birimlerini zayıflatarak gıda ithalatını daha pahalı hale getirebilir.

“İşlerin tam olarak nasıl sonuçlanacağına dair bir kesinlik yok” diyor Vos, “ancak genel olarak ufuktaki iyi haber sayısı oldukça az”.

Hissedilen maliyet

Gıda fiyatları 2022’den bu yana küresel piyasada düşmüş olsa da, bu tüketicilerin marketlerde ödediği fiyatların da her yerde düştüğü anlamına gelmiyor.

Dünya Bankası Beklentiler Grubu’nda kıdemli bir ekonomist olan Dawit Mekonnen, birçok ülkede gıda fiyatlarının dört yıl öncesine göre hala önemli ölçüde yüksek olduğunu ve bunun “gıda satın alınabilirliğini ciddi şekilde aşındırdığını” söylüyor.

Yetersiz beslenme de küresel ölçekte artış gösteriyor.

FAO rakamlarına göre, 2017 yılında dünya nüfusunun yüzde 7,1’i gibi düşük bir seviyeye inen bu oran şu anda yüzde 9,1’e yükselmiş durumda.

FAO’nun en son değerlendirmesine göre, Afrika nüfusunun yaklaşık üçte ikisi de dahil olmak üzere, dünya nüfusunun üçte birinden fazlası sağlıklı beslenebilecek gelire sahip değil.

Bazı ekonomistler gıda fiyatlarının önümüzdeki 12 ay içinde bir miktar gevşeyebileceğini tahmin ediyor, ancak çoğu uzman daha fazla dalgalanma bekliyor.

Vos, “Fiyatları yükselten güçler – artan üretim maliyetleri, tedarik zinciri aksaklıkları, iklim değişikliği ve ticaret politikaları – ortadan kalkmıyor” diye uyarıyor.

spot_img

Most Popular

More from Author

Fed Başkanı Warsh: Yapay zeka para politikalarında belirleyici olabilir ama hayal kırıklığı da yaratabilir

BS Finans Haber Merkezi. ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh, yapay zekanın...

Europower, TEİAŞ’ın 205,9 milyon TL baz bedelli ihalesinde ilk sırada

Europower Enerji (EUPWR), TEİAŞ’ın 152 adet Metal Clad hücre ve yedek...

Fonet, Hatay’daki 216,7 milyon TL’lik sağlık bilgi sistemi ihalesini kazandı

Fonet Bilgi Teknolojileri (FONET), Hatay İl Sağlık Müdürlüğü’nün 36 aylık Sağlık...

MİA Teknoloji: Tripy’ye KDV dahil 17,2 milyon dolarlık otonom mobilite siparişi

MİA Teknoloji (MIATK), bağlı ortaklığı Tripy Mobility’nin on yıllık çerçeve sözleşme...

Read Now

Fed Başkanı Warsh: Yapay zeka para politikalarında belirleyici olabilir ama hayal kırıklığı da yaratabilir

BS Finans Haber Merkezi. ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh, yapay zekanın ekonomide önemli bir etki yaratabileceğini ve para politikasında belirleyici bir rol üstlenebileceğini ifade etti. Teknolojinin verimliliği artırarak büyümeyi destekleyebileceğini belirtirken, otomasyon kaynaklı iş kayıpları ve beklentilerin karşılanamaması halinde ekonomik yavaşlama uyarısında bulundu. Warsh, San Francisco’da düzenlenen...

Europower, TEİAŞ’ın 205,9 milyon TL baz bedelli ihalesinde ilk sırada

Europower Enerji (EUPWR), TEİAŞ’ın 152 adet Metal Clad hücre ve yedek malzeme alımı ihalesinde en avantajlı fiyatı vererek birinci olduğunu bildirdi. Şirketin 13 Kasım 2026 saat 13.48.59 tarihli KAP açıklamasında işin baz bedeli 205.917.411 TL olarak belirtildi. Bildirimde imzalanmış sözleşme, teslimat takvimi ve ödeme koşulları açıklanmadı.İlk sıradan...

Fonet, Hatay’daki 216,7 milyon TL’lik sağlık bilgi sistemi ihalesini kazandı

Fonet Bilgi Teknolojileri (FONET), Hatay İl Sağlık Müdürlüğü’nün 36 aylık Sağlık Bilgi Yönetim Sistemi ve Yoğun Bakım Bilgi Yönetim Sistemi hizmet alımı ihalesini 216.681.840 TL bedelle kazandığını açıkladı. Bu gelişme 13 Kasım 2026 saat 17.12.58 tarihli KAP bildirimine dayanıyor; 16 Kasım’da açıklanmış yeni bir sözleşme değildir.Şirketin 22...

MİA Teknoloji: Tripy’ye KDV dahil 17,2 milyon dolarlık otonom mobilite siparişi

MİA Teknoloji (MIATK), bağlı ortaklığı Tripy Mobility’nin on yıllık çerçeve sözleşme kapsamında KDV dahil 17.227.200 dolar tutarında sipariş aldığını açıkladı. Şirket, 16 Kasım 2026 saat 09.34.20’de KAP’a gönderdiği bildirimde tutarın TL karşılığını 866.235.297 TL olarak verdi.Sipariş, adı açıklanmayan bir telekomünikasyon şirketiyle yapılan anlaşma kapsamında otonom araç ve...

14.00 Piyasa Masası: BIST’te tepki ve şirket haberleri öne çıkıyor

16 Kasım 2026 | 14.00 öğle baskısı. Bu baskı 14.00 sonrasında hazırlanmıştır; veri saatleri aşağıda ayrı ayrı belirtilmiştir. Sabahın ana sorusu değişmedi: Büyümenin getirisi, pahalı paranın maliyetini karşılayacak mı? Öğle saatlerinde Borsa İstanbul açılıştaki kaybını geri alırken, uluslararası piyasalarda teknoloji yatırımlarının kâra dönüşme hızı ve faizlerin seyri...

Hitit, Sky Vision Airlines ile beş yıllık yazılım sözleşmesini duyurdu

Hitit Bilgisayar Hizmetleri (BIST: HTTBT), Mısır merkezli Sky Vision Airlines’ın Crane yazılım çözümleriyle operasyonlarına başladığını açıkladı. 16 Kasım 2026 saat 09.26 TSİ’de KAP’a yapılan bildirime göre beş yıllık sözleşme; yolcu hizmetleri, operasyonel planlama, iş performansı yönetimi ve mobil uygulamaları kapsıyor. Bildirimde sözleşme bedeli ile beklenen gelir veya kâr...

ASELSAN’dan ROKETSAN ile 1,28 milyar avroluk sözleşme

ASELSAN (ASELS), ROKETSAN ile füze veri bağı ve arayıcı başlık sistemlerinin tedariki için toplam 1.281.101.744 avroluk sözleşmeler imzaladı. 16 Kasım 2026 saat 11.35 tarihli KAP bildiriminde yeni iş ilişkisinin şirket cirosunu olumlu etkilemesinin beklendiği belirtildi. Açıklama, toplam sözleşme tutarının bugün gelir veya kâr olarak kaydedildiği anlamına gelmiyor.Kaynak:...

Türk Telekom: COP31’de eş zamanlı 27.794 cihaz bağlandı

Türk Telekom’un 16 Kasım açıklamasına göre Antalya’daki COP31’in ilk haftasında 380 TB veri taşındı: 130 TB mobil, 250 TB sabit ağdan geçti. Şirket, eş zamanlı 27.794 bağlı cihazla COP organizasyonları için rekor kaydedildiğini bildirdi. Bu ölçüm şirketin açıklamasıdır.Kaynak: Ekonomim, 16 Kasım 2026. Görsel önceki bir teknoloji etkinliğine...

Fed haftasında iki kritik saat: Sanayi üretimi ve toplantı tutanakları

16 Kasım 2026 — BS Finans Haber Merkezi. Fed’in resmî Kasım takvimine göre ABD sanayi üretimi ve kapasite kullanımı verisi 17 Kasım Salı 17.15 TSİ’de, 27–28 Ekim toplantısının tutanakları ise 18 Kasım Çarşamba 22.00 TSİ’de yayımlanacak. Bu saatler planlanan açıklama zamanlarıdır; veri sonuçları henüz açıklanmadı. BS Finans değerlendirmesi Sanayi...

Altında faiz ve dolar baskısı: Ons 3.840 dolara geriledi

Spot altın, 16 Kasım sabahında güçlü dolar ve sıkı para politikası beklentileriyle geriledi. Türkiye’de gram altın için ons fiyatıyla birlikte dolar/TL’nin seyri belirleyici. Reuters’ın 16 Kasım 2026 tarihli haberine göre spot altın, saat 09.41 TSİ itibarıyla yüzde 1 düşüşle 3.840,52 dolar/ons seviyesindeydi. Haberde güçlenen dolar ve Fed’in faiz...

IEA Başkanı Fatih Birol: Kalkınma bankaları temiz enerji finansmanında sınıfı geçemedi

IEA Başkanı Fatih Birol, Antalya COP31 kapsamında düzenlenen basın toplantısında, uluslararası kalkınma bankalarının gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji geçişine yeterli desteği sağlayamadığını belirtti. Birol, Türkiye’deki şirketlerin enerji dönüşümüne yönelik çalışmalarıyla ilgili olumlu bir ilerleme gördüğünü ifade etti ve Antalya’dan olumlu sonuç çıkacağına dair umudunu dile getirdi.IEA’nın modellemelerine...

Japonya-Rusya arasında kritik adım: Liderler APEC Zirvesi’nde buluşabilir

Tokyo, Moskova’nın son hamleleriyle yükselen gerilimi aşmak amacıyla önümüzdeki hafta Çin’in ev sahipliğinde düzenlenecek APEC Zirvesi vesilesiyle ikili bir zirve talep etti. Üst düzey bir Japon yetkilinin aktardığına göre, Başbakan Sanae Takaichi ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında bu zirvede yüz yüze görüşme planlanıyor. Görüşme, iki...