Türkiye Ziraat Odaları Birliği’nin (TZOB) ağustos raporu, gıda fiyatlarında tüketiciyi zorlamaya devam eden tabloyu yeniden teyit etti. Market raflarındaki 37 üründen 30’u zamlandı. En çarpıcı örnek, üreticide 11 liraya çıkan havucun markette 47,88 liraya satılması oldu. Böylece üretici–market makası yüzde 335 ile tarihi seviyelere ulaştı.
Ürün Sepetinde Dengesizlik
Rapor, tarım ürünlerindeki fiyat döngüsünün hem tüketici hem üretici cephesinde ciddi sıkışmalara yol açtığını gösteriyor. Markette fiyatı en çok artan ürün yüzde 56 ile yeşil fasulye, en çok düşen ürün ise yüzde 9 ile kuru soğan oldu. Genel tabloda 37 üründen yalnızca 6’sında düşüş, 1’inde sabit fiyat gözlendi.
Üretici tarafında ise tablo dalgalı: İncelenen 29 üründen 19’unda artış kaydedildi. Arz daralmasının etkisiyle yeşil fasulye üreticide yüzde 152,9 gibi rekor bir artış gösterirken, limon fiyatı yüzde 44,6 geriledi.
Tarladan Sofraya Katlanan Fiyatlar
Ağustosta üretici ile market fiyatları arasındaki en büyük fark havuçta yaşandı. 11 liraya çıkan havuç, markette 47,88 liraya satıldı. Onu sırasıyla;
- Kabak (%299,9)
- Limon (%293,7)
- Patlıcan (%270,5)
- Sivri biber (%222,8)
takip etti. Bu tablo, tarla–raf zincirindeki maliyet, aracı ve lojistik etkilerinin tüketiciye nasıl katlandığını somutlaştırıyor.
Çiftçinin Yükü Ağırlaşıyor
TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar, üreticinin artan girdi maliyetlerine dikkat çekti. Son bir yılda:
- Üre gübresi fiyatı %85,3,
- DAP gübresi %56,9,
- Süt yemi %31,8,
- Besi yemi %34,5 arttı.
Mazotta ise ağustosta aylık bazda %2,7’lik gerileme yaşansa da yıllık artış %21,8 olarak kaydedildi.
Neden Bu Dalgalanma?
Bayraktar’a göre soğan, patates, maydanoz gibi ürünlerdeki düşüşler üretim fazlası ve arz-talep dengesizliklerinden kaynaklanıyor. Öte yandan fasulye, salatalık, patlıcan ve kabakta artışların nedeni sezon sonu arz daralması.
Piyasa İçin Okuma
Gıda enflasyonundaki bu ivme, manşet enflasyonu yukarı taşıyan en kritik unsurlardan biri. Tüketici sepetindeki yükün artması, gelir grupları üzerindeki baskıyı güçlendiriyor. Öte yandan çiftçinin artan maliyetlerle üretim motivasyonunu kaybetmesi, önümüzdeki dönemde arz risklerini ve fiyat istikrarsızlığını daha da derinleştirebilir.
Kısacası, gıda fiyatlarındaki zincir kırılması hem üretici hem tüketici cephesinde sürdürülemez bir döngü yaratıyor. Ağustos raporu, tarımda yapısal reform ihtiyacını yeniden gündeme taşıdı.
