Türkiye’de imar sürecini kökten değiştirecek yeni bir düzenleme yürürlüğe girdi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yayımladığı yönetmeliğe göre, imar planı değişikliği yapıldığında ortaya çıkan değer artışının yüzde 90’ı artık kamuya aktarılacak. Böylece bir arsa ya da taşınmaz, plan değişikliğiyle değer kazandığında bu kazancın büyük bölümü devlete geri dönecek.
Yeni sistem, özellikle yoğunluk artışı, kat sayısı yükseltme veya fonksiyon değişikliği gibi işlemlerde devreye giriyor. Örneğin bir arsanın üzerine daha fazla kat çıkmaya izin verilirse ve değeri bu nedenle artarsa, bu artışın yüzde 90’ı “değer artış payı” olarak kamuya ödenecek. Arsa sahibi, bu artışı kendi talebiyle yaratıyorsa, değerleme raporu ücretleri de yine malik tarafından karşılanacak.
Değer artışı, en az iki gayrimenkul değerleme şirketinin hazırlayacağı raporlarla belirlenecek. Kıymet takdir komisyonu bu raporların altında kalmayacak bir nihai değer belirleyecek. Eğer raporlar arasında büyük fark olursa ek rapor istenebilecek. Değer artışı olmadığı tespit edilirse süreç tamamen durdurulacak.
Bazı durumlar ise yeni uygulamanın dışında. Riskli alanlar, rezerv yapı alanları, kamu yatırımları, kamuya ait arsalar ve idarenin kendiliğinden yaptığı plan değişiklikleri için değer artış payı alınmayacak. Yani kamu yararı için yapılan projelerde bu yükümlülük uygulanmayacak.
Düzenleme en çok büyük şehirlerdeki imar dosyalarını etkileyecek. Özellikle ada bazında 1000 m² üzeri projelerde nüfus ve yoğunluk artışı talep eden yatırımcı ve arsa sahipleri, plan değişikliğinden doğan kazancın çok büyük bir kısmını devlete aktarmak zorunda kalacak. Böylece imar kaynaklı “rant artışının” neredeyse tamamı kamuya dönecek.
Bu yeni sistemin, hem yerel yönetimlerin gelir yapısında hem de gayrimenkul yatırım kararlarında belirgin bir etki yaratması bekleniyor.
