fbpx

BLACK SWAN

BLACK SWAN

Ana SayfaEkonomiKüresel ticaretteki zayıflığa rağmen...

Küresel ticaretteki zayıflığa rağmen Yeni Ekonomi Programı umut dağıtıyor

ABD, Avrupa, Asya dahil olmak üzere Eylül ayı imalat sektörü PMI verileri yurtdışı talepte zayıflama, enflasyonist baskılarda azalma, istihdamda güç kaybına işaret etti. İç talep kaynaklı hafif toparlanmalar görülse de ticaret gerginliği dünya genelinde hissediliyor.

Yunanistan 53,6 değeri ile en yüksek imalat sektörü PMI değerine sahipken (endeksin 50 ve yukarısındaki değerler sektörde büyümeye işaret ediyor), en büyük ticaret ortağımız Almanya 41,7 değeri ile en kötü performans gösteren ekonomi oldu. ABD-Çin ticaret anlaşmazlığı ve Brexit ile ilgili belirsizlikler sürdükçe küresel ekonomide canlanmayı destekleyecek bir hikâye yakalamak gittikçe zorlaşıyor.

Türkiye imalat sektörü PMI endeksi de Eylül ayında aylık 2 puan artışla Mart 2018’dan bu yana ilk kez 50 seviyesine yükseldi. Eylül ayında Türkiye dahil küresel bazda ihracat siparişlerinde zayıflama var. Yurt içi yeni siparişlerdeki artış yüzümüzü güldürdü. Bayram ve yaz tatillerinin ardından okulların açılmasıyla birlikte iç talepte hareketlenme şaşırtıcı değil. Devamı gelir mi?

Küresel ekonomideki belirsizliğe bağlı olarak henüz biz ümitli olamasak da Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak 30 Eylül Pazartesi günü açıkladığı 2020-2022 dönemini kapsayan Yeni Ekonomi Program (YEP) ile umut dağıtsa da bizde soru işaretleri bıraktı: 2020-2022 döneminde büyüme %5 olarak sabitleniyor; enflasyon, Cari Açık/GSYH, Bütçe Açığı/GSYH ve işsizlik düşüyor.

Sayın Albayrak programın ana temasını “Değişim Başlıyor” olarak ifade etse de söz konusu değişim ekonomik göstergelerdeki eğimin iyileşmesi yönünde olsa da bu eğilimi destekleyen programların takvime oturtulmuş bir süreç olarak gösterilmesini arzu ederdik.

Bakan Albayrak 2019-2020 dönemini “dengelenme dönemi” olarak ifade etse de bize Merkez Bankası raporlarında sıkça vurgulanan “dengelenme” ifadesini hatırlattı. Önceki yorumlarımızı tekrarlamak gereği duyuyoruz: İç talepte daralmanın etkisiyle ithalattaki gerileme cari açığın düşmesinde baş rolü oynaması “dengelenme” değil bir sonuç. Elbette Sayın Albayrak’ın hakkını yemiyoruz zira turizm gelirlerindeki artış sektörde “dengelenme dönemine” iyi bir örnek oluşturuyor.

Katılmadığımız diğer bir nokta da Sayın Albayrak’ın 2009 ve 2019 yılları karşılaştırması. Sayın Albayrak soruyor: “2009 yılında neden bu kadar küçülürken cari fazla vermedik?”. Cevaplamaya çalışalım:

Küresel finansal krizin patladığı 2008 yılının hemen ardından gelen 2009 yılına bir bakalım. 12-aylık toplam olarak bakıldığında 2009 yılında ithalat ve ihracat paralel hızda gerilemiş, turizm gelirleri ise yatay kalmıştı. Bunların sonucu olarak 2009 yılında cari açık daralmış ancak artıya geçememişti. Aşağıdaki grafik dış ticarette hızlı gerilemenin cari dengeyi iyileştirdiğini gösterirken dış ticaretteki yatay seyre geçişte cari dengedeki iyileşme de daha düşük hıza geriliyor.

Eylül 2018-Ağustos 2019 döneminde ise iç talepteki daralmaya bağlı olarak ithalat sert gerilemiş ancak ihracat hacmi ve turizm gelirlerinde yaşanan kademeli artış ile 12-aylık toplam cari işlemler hesabı Haziran ve Temmuz 2019’da pozitif bölgeye geçmiştir.

Kış mevsimine yaklaşırken turizm gelirlerindeki yavaşlamayı dikkate aldığımızda, iç talepte kıpırdanma olması halinde cari dengenin zayıflayacağını hatırlatmaya gerek kalmadan Sayın Albayrak müjdeyi verdi: “…yılın ikinci yarısında ertelenen özel tüketimde de ivmelenme bekliyoruz”. Evet doğrudur, 26 Temmuz’da Merkez Bankasının politika faizini %24’ten %19,75 seviyesine, 13 Eylül tarihinde de %16,50 seviyesine düşürmesinin etkisini tüketici kredileri ve kredi kartlarında artış olarak görüyoruz.

Buna ek olarak Sayın Albayrak 2018 ve 2019’da “kur saldırısına” maruz kaldığımızı tekrarladı. Ancak yine görüşümüzü tekrarlarsak TL saldırıya uğramadı. TL’deki değer kaybının sebebi artan iç ve dış siyasi gerginlikler, şirketlerin ödeme kabiliyetlerine yönelik endişeler, finansman zorlukları, ABD kaynaklı yaptırım belirsizliği ve Fed’in faiz artıracağı beklentisinin Türkiye’nin dış borç maliyetini artıracağına yönelik endişelerin ortaya çıkardığı arz-talep dengesindeki bozulma olduğunu düşünüyoruz.

Gelelim enflasyon yapışkanlığına. Sayın Albayrak, Enflasyonla Mücadele Programı ile “enflasyon yapışkanlığına karşı tarihte eşine ender rastlanan çok önemli bir başarı elde edildiğini” söyledi. Merkez Bankasının yürüttüğü sıkı para politikası, ABD ile ilişkilerde korkulanın olmaması Türk lirasında sert dalgalanmaları yatıştırırken küresel talepteki daralmanın emtia fiyatlarını aşağı çekmesi, baz etkisi ve küresel mal fiyatlarında yaşanan aşağı yönlü eğilim enflasyondaki yapışkanlığı aşağı çeken önemli etkenler oldu. Petrol fiyatlarına ilişkin jeopolitik olumsuz bir durum olmadığı ve küresel ekonomide zorluklar devam ettiği sürece enflasyon tarafında ivmelenme ihtimalini düşük görüyoruz.

Bunların yanında, Sayın Albayrak’ın vurguladığı yerli ve katma değeri yüksek üretimi elbette destekliyoruz. Sanayide kapasiteyi artıracak, maliyetleri düşürecek, rekabet potansiyeli kazandıracak Ulusal Verimlilik Planı da kulağa hoş geliyor. İçeriği görmek lazım.

Buraya kadarki açıklamalar sıradandı, şaşırtıcı bir şey yoktu. Soğuk duş etkisi yaratan ise inşaat sektörüyle ilgili açıklamalar oldu.  İnşaat sektörüne ilişkin olarak “Son bir yıldaki istihdam kaybının yaklaşık üçte ikisi inşaat sektöründen kaynaklandı. Tamamlanmaya yakın yapıların bitirilmesinin desteklenmesiyle kısa dönemde bu alandaki istihdama olumlu katkı sunacağını göreceğiz” diyor Sayın Albayrak. Bütçe disiplinini bozmadan ve enflasyonu tetiklemeden büyüme ve istihdam artışı adına katma değeri düşük inşaat sektörünü canlandırmaya çalışmanın maliyetini de elbette bankalar dolayısıyla da hanehalkı üstlenecek.

Sayın Albayrak “Yılın ikinci yarısından itibaren kapasite artırıcı yatırımların başlaması, düşen faizlerle birlikte görülmeye başlandı. Yapılan çalışmalar sadece bu sürecin başlı başına yüzde 4’lük bir büyümeyi doğal seyrinde sağlayacağını gösteriyor” diyor. Sayın Albayrak 2020’de %5’lik büyümenin enflasyona sebep olmayacağını da ekliyor.

İnşaat sektöründeki canlanmanın istihdamı artıracağı söylemine ek olarak Sayın Albayrak sulama ve sera yatırımlarının desteklenmesiyle tarımda arzı artırmaya yönelik zamanında verilen uygun fiyat ve yapılan alımlarla tarım sektöründe de işsizliğin azalmasının sağlanacağını belirterek, bireysel tüketimin artmasının, uygun kredi şartlarının, stok ve revizyon yatırımlarının, sanayi ve hizmet sektöründe ve turizm alanında istihdamı artıracağını dile getiriyor. Umarız önümüzdeki süreç YEP hedeflerini destekler.

Dr. Fulya Gürbüz

Most Popular

More from Author

Borsa İstanbul ve Altında Yön Arayışı

17 Nisan 2024 tarihine ait gün içi haberleri ve piyasalardaki son...

Bitcoin güçsüz görünüyor

Halving'e saatler kalmışken, Bitcoin'de güçsüz duruş devam ediyor. 67 bin 200-...

TL Reel Değerlenme Hızı Artabilir

TCMB Başkanı Fatih Karahan, "Ne gerekiyorsa yapacağımızın sinyalini her zaman verdik....

Krizi Fırsata Çevirme Piyasası

16 Nisan 2024 tarihine ait gün içi haberleri ve piyasalardaki son durumları derlediğimiz yazımızda bugünün öne çıkan başlıkları aşağıdaki gibidir.

Read Now

Borsa İstanbul ve Altında Yön Arayışı

17 Nisan 2024 tarihine ait gün içi haberleri ve piyasalardaki son durumları derlediğimiz yazımızda bugünün öne çıkan başlıkları aşağıdaki gibidir. Gündemde Son Durum https://twitter.com/Ekoturktv/status/1780518526974886121?t=3pXYjElcue173I1R558UmQ&s=08 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1780533648476762476?t=3LcVJcis61iSlGOAszjrTQ&s=08 https://twitter.com/BloombergHT/status/1780591244810358947?t=yLyFkud1MvhyHZK1W1AT5A&s=08 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1780557770162360670?t=qQCaTAiPSwtRztr0tH0F4w&s=08 https://twitter.com/BloombergHT/status/1780482548008640689?t=1MEW1_TRVqnmp2lSiyr_AQ&s=08 https://twitter.com/BloombergHT/status/1780466971869319401?t=imWrtxD6RvrzWK9ocgyXbw&s=08 https://twitter.com/BloombergHT/status/1780451403187519517?t=_govWdJf9SmrsZS8AoZTBg&s=08 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1780574750596567191?t=Ej9BYFjnVPVuPHDL2Z1atA&s=08 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1780581324228534482?t=lt-cdDYJq92sDaUVL2NwNw&s=08 Piyasalarda Son Durum Borsa İstanbul BIST 100 endeksi, gün içi en düşük 9503 seviyesini, en yüksek ise 9716 seviyesini görürken günü %0,18 yükselişle 9.530 seviyesinde kapattı. Ons Altın Ons altın,...

Bitcoin güçsüz görünüyor

Halving'e saatler kalmışken, Bitcoin'de güçsüz duruş devam ediyor. 67 bin 200- 68 bin 500 dolar üstüne bir hareket gelmedikçe hedef, önemli likidasyon bölgesi olan 50 bin dolar olabilir. Brezilya'nın en eski bankalarından biri olan Group Bank of Brazil, Bitcoin ETF'i aldı. https://twitter.com/BitcoinMagazine/status/1780282978825892012 ETF'ler hacimsiz Altınla güçlü pozitif korelasyona sahip Bitcoin'de, ETF'lerin...

TL Reel Değerlenme Hızı Artabilir

TCMB Başkanı Fatih Karahan, "Ne gerekiyorsa yapacağımızın sinyalini her zaman verdik. Piyasaların beklediğinden çok daha fazla miktarda sıkılaştırma yaptık ve dezenflasyon konusunda ne kadar ciddi olduğumuzu gösterdik" dedi. Karahan, Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü (PIIE) ve Dış İlişkiler Konseyi (CFR) tarafından Washington'da düzenlenen "Gelişmekte Olan Piyasalarda Merkez Bankası Yönetimi"...

Krizi Fırsata Çevirme Piyasası

16 Nisan 2024 tarihine ait gün içi haberleri ve piyasalardaki son durumları derlediğimiz yazımızda bugünün öne çıkan başlıkları aşağıdaki gibidir.

Siyasi Gerilim Gölgesinde Bitcoin

Ortadoğu'daki gerilim piyasalar üzerinde stres yaratmaya devam ediyor. Hafta sonu İran'ın misillemesi ile gözler İsrail'e çevrilmişti. İsrail cephesinden gelen açıklamaların gerilimi düşürücü yönde olmaması kripto paraları baskılamaya devam ediyor.

Goldilock nedir, nasıl yenir?

Goldilocks ekonomisi çok sıcak ya da çok soğuk değil, popüler çocuk hikayesi Goldilocks ve Üç Ayı'dan bir satır çalmak gerekirse tam olarak uygun demek. Terim, bir ekonomik sistem için ideal bir durumu tanımlar. Bu mükemmel durumda tam istihdam, ekonomik istikrar ve istikrarlı büyüme vardır. Ekonomi büyük bir...

Borsa, Tatilden Düşerek Döndü

15 Nisan 2024 tarihine ait gün içi haberleri ve piyasalardaki son durumları derlediğimiz yazımızda bugünün öne çıkan başlıkları aşağıdaki gibidir.

İstanbul Fintech Week, Yarın Başlıyor

Küresel ve ulusal dijital finans ekosistemini buluşturacak İstanbul Fintech Week (IFW’24), yarın başlıyor. Finansal İnovasyon ve Teknoloji Derneği’nin (FINTR) desteğiyle, KOOP Ventures tarafından bu yıl beşinci kez düzenlenecek IFW’24, "Yakınsama: Web2 ve Web3 Dünyaları Bir Araya Geliyor" temasıyla 16-17 Nisan'da Fişekhane’de gerçekleştirilecek. Web3’ten dijital paralara, yapay zekâdan işletmelerde finansal teknolojilerin kullanımına,...

Gözler Faiz İndiriminden Ortadoğu’ya yöneldi

Piyasaların normalleşmesi yolunda ABD'de faiz indirimine odaklanılmışken gün geçtikçe dillendirilen dünyaya yayılan savaş ihtimali, piyasalarda belirsizlik havasını artırdı. Peki bu ortamda ne yapmalı?

İran-İsrail Geriliminden Kriptolara Kalan

İran-İsrail gerginliğinden kriptolar da nasibini aldı. Altcoinlerde büyük çıkışlar yaşanırken Bitcoin'de 15%'lere varan düşüş yaşandı.

Misilleme mi yoksa tiyatro mu?

İran'ın 13 Nisan'daki İsrail saldırısı, anlaşmalı misilleme olabilir mi? Bu doğrultuda kanaat oluşursa piyasaların bu durumu çok da önemsememesi mümkün mü? İsrail jetlerinin 1 Nisan’da Suriye’nin başkenti Şam’da İran başkonsolosluk ek binasını vurması sonucunda 7 kişi hayatını kaybetti, hayatını kaybeden kişilerden ikisi devrim muhafızlarında tuğgeneral rütbesinde askerlerdi....

Viski: Değer Koruma ve Yatırım Aracı Olabilir mi?

Viski, yatırım aracı mıdır? Nadir viski nasıl bulunur? Viskideki değer artışı kalıcı mı? Sizin için derledik, sunduk. Keyifli okumalar, seyirler.