fbpx

BLACK SWAN

Ana SayfaEkonomiKüresel ticaretteki zayıflığa rağmen...

Küresel ticaretteki zayıflığa rağmen Yeni Ekonomi Programı umut dağıtıyor

ABD, Avrupa, Asya dahil olmak üzere Eylül ayı imalat sektörü PMI verileri yurtdışı talepte zayıflama, enflasyonist baskılarda azalma, istihdamda güç kaybına işaret etti. İç talep kaynaklı hafif toparlanmalar görülse de ticaret gerginliği dünya genelinde hissediliyor.

Yunanistan 53,6 değeri ile en yüksek imalat sektörü PMI değerine sahipken (endeksin 50 ve yukarısındaki değerler sektörde büyümeye işaret ediyor), en büyük ticaret ortağımız Almanya 41,7 değeri ile en kötü performans gösteren ekonomi oldu. ABD-Çin ticaret anlaşmazlığı ve Brexit ile ilgili belirsizlikler sürdükçe küresel ekonomide canlanmayı destekleyecek bir hikâye yakalamak gittikçe zorlaşıyor.

Türkiye imalat sektörü PMI endeksi de Eylül ayında aylık 2 puan artışla Mart 2018’dan bu yana ilk kez 50 seviyesine yükseldi. Eylül ayında Türkiye dahil küresel bazda ihracat siparişlerinde zayıflama var. Yurt içi yeni siparişlerdeki artış yüzümüzü güldürdü. Bayram ve yaz tatillerinin ardından okulların açılmasıyla birlikte iç talepte hareketlenme şaşırtıcı değil. Devamı gelir mi?

Küresel ekonomideki belirsizliğe bağlı olarak henüz biz ümitli olamasak da Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak 30 Eylül Pazartesi günü açıkladığı 2020-2022 dönemini kapsayan Yeni Ekonomi Program (YEP) ile umut dağıtsa da bizde soru işaretleri bıraktı: 2020-2022 döneminde büyüme %5 olarak sabitleniyor; enflasyon, Cari Açık/GSYH, Bütçe Açığı/GSYH ve işsizlik düşüyor.

Sayın Albayrak programın ana temasını “Değişim Başlıyor” olarak ifade etse de söz konusu değişim ekonomik göstergelerdeki eğimin iyileşmesi yönünde olsa da bu eğilimi destekleyen programların takvime oturtulmuş bir süreç olarak gösterilmesini arzu ederdik.

Bakan Albayrak 2019-2020 dönemini “dengelenme dönemi” olarak ifade etse de bize Merkez Bankası raporlarında sıkça vurgulanan “dengelenme” ifadesini hatırlattı. Önceki yorumlarımızı tekrarlamak gereği duyuyoruz: İç talepte daralmanın etkisiyle ithalattaki gerileme cari açığın düşmesinde baş rolü oynaması “dengelenme” değil bir sonuç. Elbette Sayın Albayrak’ın hakkını yemiyoruz zira turizm gelirlerindeki artış sektörde “dengelenme dönemine” iyi bir örnek oluşturuyor.

Katılmadığımız diğer bir nokta da Sayın Albayrak’ın 2009 ve 2019 yılları karşılaştırması. Sayın Albayrak soruyor: “2009 yılında neden bu kadar küçülürken cari fazla vermedik?”. Cevaplamaya çalışalım:

Küresel finansal krizin patladığı 2008 yılının hemen ardından gelen 2009 yılına bir bakalım. 12-aylık toplam olarak bakıldığında 2009 yılında ithalat ve ihracat paralel hızda gerilemiş, turizm gelirleri ise yatay kalmıştı. Bunların sonucu olarak 2009 yılında cari açık daralmış ancak artıya geçememişti. Aşağıdaki grafik dış ticarette hızlı gerilemenin cari dengeyi iyileştirdiğini gösterirken dış ticaretteki yatay seyre geçişte cari dengedeki iyileşme de daha düşük hıza geriliyor.

Eylül 2018-Ağustos 2019 döneminde ise iç talepteki daralmaya bağlı olarak ithalat sert gerilemiş ancak ihracat hacmi ve turizm gelirlerinde yaşanan kademeli artış ile 12-aylık toplam cari işlemler hesabı Haziran ve Temmuz 2019’da pozitif bölgeye geçmiştir.

Kış mevsimine yaklaşırken turizm gelirlerindeki yavaşlamayı dikkate aldığımızda, iç talepte kıpırdanma olması halinde cari dengenin zayıflayacağını hatırlatmaya gerek kalmadan Sayın Albayrak müjdeyi verdi: “…yılın ikinci yarısında ertelenen özel tüketimde de ivmelenme bekliyoruz”. Evet doğrudur, 26 Temmuz’da Merkez Bankasının politika faizini %24’ten %19,75 seviyesine, 13 Eylül tarihinde de %16,50 seviyesine düşürmesinin etkisini tüketici kredileri ve kredi kartlarında artış olarak görüyoruz.

Buna ek olarak Sayın Albayrak 2018 ve 2019’da “kur saldırısına” maruz kaldığımızı tekrarladı. Ancak yine görüşümüzü tekrarlarsak TL saldırıya uğramadı. TL’deki değer kaybının sebebi artan iç ve dış siyasi gerginlikler, şirketlerin ödeme kabiliyetlerine yönelik endişeler, finansman zorlukları, ABD kaynaklı yaptırım belirsizliği ve Fed’in faiz artıracağı beklentisinin Türkiye’nin dış borç maliyetini artıracağına yönelik endişelerin ortaya çıkardığı arz-talep dengesindeki bozulma olduğunu düşünüyoruz.

Gelelim enflasyon yapışkanlığına. Sayın Albayrak, Enflasyonla Mücadele Programı ile “enflasyon yapışkanlığına karşı tarihte eşine ender rastlanan çok önemli bir başarı elde edildiğini” söyledi. Merkez Bankasının yürüttüğü sıkı para politikası, ABD ile ilişkilerde korkulanın olmaması Türk lirasında sert dalgalanmaları yatıştırırken küresel talepteki daralmanın emtia fiyatlarını aşağı çekmesi, baz etkisi ve küresel mal fiyatlarında yaşanan aşağı yönlü eğilim enflasyondaki yapışkanlığı aşağı çeken önemli etkenler oldu. Petrol fiyatlarına ilişkin jeopolitik olumsuz bir durum olmadığı ve küresel ekonomide zorluklar devam ettiği sürece enflasyon tarafında ivmelenme ihtimalini düşük görüyoruz.

Bunların yanında, Sayın Albayrak’ın vurguladığı yerli ve katma değeri yüksek üretimi elbette destekliyoruz. Sanayide kapasiteyi artıracak, maliyetleri düşürecek, rekabet potansiyeli kazandıracak Ulusal Verimlilik Planı da kulağa hoş geliyor. İçeriği görmek lazım.

Buraya kadarki açıklamalar sıradandı, şaşırtıcı bir şey yoktu. Soğuk duş etkisi yaratan ise inşaat sektörüyle ilgili açıklamalar oldu.  İnşaat sektörüne ilişkin olarak “Son bir yıldaki istihdam kaybının yaklaşık üçte ikisi inşaat sektöründen kaynaklandı. Tamamlanmaya yakın yapıların bitirilmesinin desteklenmesiyle kısa dönemde bu alandaki istihdama olumlu katkı sunacağını göreceğiz” diyor Sayın Albayrak. Bütçe disiplinini bozmadan ve enflasyonu tetiklemeden büyüme ve istihdam artışı adına katma değeri düşük inşaat sektörünü canlandırmaya çalışmanın maliyetini de elbette bankalar dolayısıyla da hanehalkı üstlenecek.

Sayın Albayrak “Yılın ikinci yarısından itibaren kapasite artırıcı yatırımların başlaması, düşen faizlerle birlikte görülmeye başlandı. Yapılan çalışmalar sadece bu sürecin başlı başına yüzde 4’lük bir büyümeyi doğal seyrinde sağlayacağını gösteriyor” diyor. Sayın Albayrak 2020’de %5’lik büyümenin enflasyona sebep olmayacağını da ekliyor.

İnşaat sektöründeki canlanmanın istihdamı artıracağı söylemine ek olarak Sayın Albayrak sulama ve sera yatırımlarının desteklenmesiyle tarımda arzı artırmaya yönelik zamanında verilen uygun fiyat ve yapılan alımlarla tarım sektöründe de işsizliğin azalmasının sağlanacağını belirterek, bireysel tüketimin artmasının, uygun kredi şartlarının, stok ve revizyon yatırımlarının, sanayi ve hizmet sektöründe ve turizm alanında istihdamı artıracağını dile getiriyor. Umarız önümüzdeki süreç YEP hedeflerini destekler.

Dr. Fulya Gürbüz

Most Popular

More from Author

Tahvil Nedir ve Neden Önemlidir ?

Sabit getirili menkul kıymetler (fixed income securities), yatırımcılara belirli bir süre...

YAPAY ZEKA İLE TEKNİK ANALİZ MÜMKÜN MÜ?

Özellikle 2023’ten beri hayatımızda gittikçe daha fazla yer işgal etmeye başlayan...

PİYASADA OLAN PİYASADA KALIR B26 – KRİPTO

FED BEKLENDİ , BEKLENMEZ OLAYDI Haftanın en önemli olayı önce istihdam verisi...

Piyasada Olan Piyasada Kalır – Borsa – Bölüm 26

Öncelikle bizi izleyen/okuyan tüm dostlara şimdiden harika bir bayram diliyorum. Her...

Read Now

Tahvil Nedir ve Neden Önemlidir ?

Sabit getirili menkul kıymetler (fixed income securities), yatırımcılara belirli bir süre boyunca düzenli faiz ödemeleri sağlayan ve vadesi sonunda anaparanın geri ödenmesini taahhüt eden finansal araçlardır. Bu tür menkul kıymetler, genellikle düşük riskli olarak kabul edilir ve yatırımcılar için istikrarlı gelir kaynağı oluşturur. Peki nedir bu "akıllı...

YAPAY ZEKA İLE TEKNİK ANALİZ MÜMKÜN MÜ?

Özellikle 2023’ten beri hayatımızda gittikçe daha fazla yer işgal etmeye başlayan bir terim var. Artificial Intelligence, kısaca AI, yani ‘Yapay Zeka’. Herkes bu konuda kendince bir kullanım alanı bulmaya çalışıyor. Web sitesi yaptırandan görsel oluşturtana, video düzenlemeden kod yazdırmaya kadar birçok farklı alanda kendine yer bulmaya başlayan...

PİYASADA OLAN PİYASADA KALIR B26 – KRİPTO

FED BEKLENDİ , BEKLENMEZ OLAYDI Haftanın en önemli olayı önce istihdam verisi , sonra ise Amerikan Merkez Bankası'nın Faiz açıklamasıydı.İstihdam verisi piyasaların soğuduğuna işaret ederken TÜFE, ÜFE beklenti altı geldi.Bu haber piyasalara kısa süreli bir moral verdi.Ancak ertesi gün FED faizleri sabit bıraktı ve daha da kötüsü Powell...

Piyasada Olan Piyasada Kalır – Borsa – Bölüm 26

Öncelikle bizi izleyen/okuyan tüm dostlara şimdiden harika bir bayram diliyorum. Her şey gönlünüzce olsun. Bol kazançlar hepimizin olsun. :) Hareketli bir haftayı daha geride bıraktık. Geçtiğimiz hafta yaptığımız yayında 10040 seviyesini ve bizim için önemini vurgulamıştık. Bu seviyenini hemen civarından destek bulan borsa haftayı %3.28lik yükselişle 10471 puandan...

Bayramda Biz Büyükleri, Sonrasında Büyükler Bizi Öpecek

14 Haziran 2024 tarihine ait gün içi haberleri ve piyasalardaki son durumları derlediğimiz yazımızda bugünün öne çıkan başlıkları aşağıdaki gibidir. Gündemdeki Son Durum Türkiye'deki Son Gelişmeler Bayram Sonrası Yeni Vergiler Bekleniyor https://twitter.com/BloombergHT/status/1801560002521407845 https://twitter.com/blackswanfinans/status/1801528052662280366 https://twitter.com/blackswanfinans/status/1801543212323983411 https://twitter.com/memetsimsek/status/1801555274186244292 https://twitter.com/TuncSatiroglu/status/1801521894576792058 https://twitter.com/blackswanfinans/status/1801608471218995380 https://twitter.com/blackswanfinans/status/1801529342809211328 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801553964283912350 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801547737613180990 https://twitter.com/EkonomimCom/status/1801601064547811572 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801618660982694274 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801625798186562033 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801596077004439719 Dünyadaki Son Gelişmeler https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801615734176436228 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801520826379854070 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801573706671554735 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801624736402669890 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801526969709789328 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801489231769980954 https://twitter.com/ForeksTurkey/status/1801493377717805446

Para Kazanmak İçin Psikoloji Nasıl Yönetilir?

Finansal piyasalarda işlem yapanların en çok zorlandığı konulardan birisi de psikolojiyi yönetmek. Bunu uzmanına sorduk.

Vega Portföy Ekonomi Bülteni – 14 Haziran 2024

Vega Portföy tarafından hazırlanan 14 Haziran 2024 tarihli ekonomi bülteni ve veri takvimi şöyle: Gunluk-Bulten-2024-Haz-14İndir

Powell’dan piyasalara kırmızı ışık

Veri yoğun bir haftayı geride bıraktık. İstihdam piyasasının soğuduğunu gösteren veri ve beklenti altı TÜFE, ÜFE gelmesine rağmen, Powell'in görece şahin konuşması sonrasında Bitcoin haftayı ekside kapattı. Yayınlanan dot plota göre sene sonuna kadar faiz indirim beklentisi, 1 olarak gözüküyor. Sene başından beri, piyasalar için en pozitif...

BIST nefes almadı, vergi zaten bahaneydi

Borsada işlem vergisi ertelendi BIST te işlem başına alınacağı açıklanan ve geçtiğimiz hafta borsada olumsuz fiyatlamaya yol açan işlem vergisinin ertelendiği Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından sosyal medyada açıklandı. https://twitter.com/memetsimsek/status/1801280815432602087?t=FVxk3aSTmqWThrkqm7y5mQ&s=08 TÜİK ortalama madde fiyatlarını açıklamıyor Dr. Artunç Kocabalkan, dün akşamki "Dükkanı Kapatıyoruz" yayınımızda, 2011-2016 yılları arasında TÜİK başkanlığı görevini...

Borsada Yabancı Çıkışı Devam Ediyor

13 Haziran 2024 tarihine ait gün içi haberleri ve piyasalardaki son durumları derlediğimiz yazımızda bugünün öne çıkan başlıkları aşağıdaki gibidir.

Vega Portföy Ekonomi Bülteni – 13 Haziran 2024

Vega Portföy tarafından hazırlanan 13 Haziran 2024 tarihli ekonomi bülteni ve veri takvimi şöyle: Gunluk-Bulten-2024-Haz-13İndir

FED Aşağı FED Yukarı

12 Haziran 2024 hem FED Faiz Kararı hem de TÜFE verisiyle oldukça yoğun bir gündü. Faizlerin sabit tutulması beklenirken, FED Tutunaklarında ve soru cevap kısmındaki değerlendirmeler dikkat çekti. https://twitter.com/berna_gulpinar/status/1800955014900236425?s=48 Merak edilen bir diğer husus ise dot plot diye adlandırılan FED yetkililerin gelecek hakkında projeksiyon çizen ve FED'in faiz kararlarının...