Mehmet H. GÜLEL
Türkiye’de son yılların en geniş alanını etkileyen zirai don olayı yaşandı. Şubat ve mart ayında lokal olarak yaşanan don, bu kez 10-14 Nisan tarihlerinde kar yağışı ve soğuk havanın etkisiyle tarım merkezlerinin büyük bir bölümünde etkili oldu. İç Anadolu, Marmara, Trakya, Ege, Doğu Anadolu ve Karadeniz’de 36 ilde etkili olan zirai don başta kayısı, kiraz, ceviz, elma, armut, şeftali, üzüm gibi pek çok meyveyi dalında kuruttu. Ekili ve dikili olan meyve ve sebzelerin büyük bir kısmı zarar görmesi nedeniyle rekoltelerde ciddi verim kaybı bekleniyor. Özellikle meyve ürünlerinde zararın boyutu iç piyasayı ve ihracatı etkileyecek kadar büyük.
Tarımın depremi olan ‘zirai don’ ekonomiyi de derinden etkileyecek. Don olayının çiftçilerin yanı sıra tüketicilerin daha pahalı ürün tüketmesine, gıda ihracatının düşmesine ve ithalatın artmasına da etkili olması bekleniyor. Türkiye’nin dünyada ihracatta öne çıktığı kiraz, şeftali, elma, üzüm, kayısı gibi ürünlerde ihracatının gerilemesine ve bu ürünlerin işlenmesinden elde edilen meyve suyu ve konsantre üretiminin ciddi anlamda düşürmesi öngörülüyor. Sektör temsilcileri, zirai don faturasının ağır olacağını belirtiyor. Öte yandan yine zirai donun ürününün yanı sıra tarımsal istihdamı da etkileyebileceği aktarılıyor. Temsilciler, zirai donun yaşandığı bölgelerde afet bölgesi ilan edilmesini talep ediyor.
Fındığın fiyatı 30 lira arttı
Fındıkta rekolte kaybının ilk etapta yüzde 60’a yakın olduğunu kaydeden Fındık Brokeri Osman Çakmak, don olayının bütün Karadeniz bölgesinde etkili olduğunu söyledi. Fındık dışında kiraz gibi diğer meyve ağaçlarının da etkilendiğini belirten Çakmak, “Donun etkisi 2 yıl sürecek kadar zarar verdi. Ağaçlarda dallar kurudu. Çayda da yüzde 30-35 oranında bir kayıp olduğu belirtiliyor. Öte yandan don olayından sonra kabuklu fındık fiyatları kilogramı 140 liradan 170 liraya yükseldi. Yine dondan sonra TMO’da bulunan 70 bin ton fındık 2022 yılı mahsulü kapış kapış gitti. İlk etapta çok talep gelmemişti. Don hadisesinden sonra herkes fındık almaya çıktı. TMO 52 liradan aldığı fındığı, 125 liradan sattı. TMO elinde mahsul bulunması akıllıca hareket. Stratejik olarak deposunda fındık tutmasının ne kadar önemli olduğu bu tür afetlerde ortaya çıkıyor” dedi. Niğde’de şu an don zararını rakamsal olarak bir değerlendirmenin yapmanın mümkün olmadığını belirten Niğde Ziraat Odası Başkanı Veli Kenar, fakat sert çekirdekli meyvelerin tamamı ve elma ağaçlarını da yüzde 80’inin zarar gördüğü gibi durduğunu aktardı. Hasar miktarının 3-5 gün içinde belli olacağını ileten Kenar, buğday ve arpalarda da yine zararı var ama toparlar diye düşündüklerini ifade etti.
“Malatya afet bölgesi ilan edilsin”
Yaşanan zirai don sonrası Malatya’nın “Genel Hayata Etkili Afet Bölgesi” ilan edilmesi için Cumhurbaşkanlığı başta olmak üzere ilgili bakanlıklara resmi başvuruda bulunduklarını belirten Malatya Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu, “Yaşadığımız don afetinin getireceği ekonomik kaybı kaldıracak güçte değiliz. Üreticimiz başta olmak üzere şehrimizin ekonomik kaybının tespiti ve desteği için afet bölgesi ilan edilmesi şarttır. Talebimizi resmi olarak ilettik” dedi.
Don afetinin kayısıda büyük zarara neden olduğuna vurgu yapan Malatya Ticaret Borsası Başkanı Ramazan Özcan, 13 ilçenin tamamında artık meyve bağlama dönemi olduğunu belirtti.
Konya Kiraz Üreticileri Birliği Başkanı Suat Ordu, Türkiye’deki kiraz üretiminin yaklaşık yüzde 60’ı Akşehir bölgesinde gerçekleştiğini ve birçok bahçeyi tamamen kullanılmaz hale getirdiğini iletti. Ordu, don olayının, bölge çiftçisi kadar tarımsal iş gücü açısından da büyük bir kayba neden olduğunu belirtti.
Bayraktar: Sahadayız, üreticimizin yanındayız
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, 10-13 Nisan tarihlerinde yurdun birçok bölgesinde etkili olan zirai don felaketi sonrasında sahada başlatılan hasar tespit çalışmaları yaptıklarını belirterek, “Üretimin sürdürülebilirliği ve gıda güvencemizin sağlanması için çiftçilerimizin desteklenmesi hayati önem taşıyor. Zararın boyutunu yerinde göreceğiz. Tüm üreticilerimize geçmiş olsun dileklerimi iletiyorum” dedi.
