Borsa İstanbul’un en dikkat çekici özelliklerinden biri, takas ve gün içi aracı kurum bazlı verilerin şeffaf şekilde paylaşılması. Dünyanın başka hiçbir borsasında bu seviyede anlık şeffaflık yok. Yatırımcı açısından bakıldığında bu durum, piyasanın “dünyanın en şeffaf borsası” olarak pazarlanmasına zemin hazırlıyor. Ancak şeffaflık, teoride piyasa adaleti ve güveni artırırken, pratikte farklı bir ikilem yaratıyor: manipülasyonu zorlaştırmak yerine kolaylaştırıyor mu?
Bu veri paylaşımı, küçük yatırımcının elini güçlendiriyor gibi görünse de, aslında “oyuncu piyasası” kültürünün de beslendiği bir zemin yaratıyor. Çünkü veriyi anlık izleyen güçlü aktörler, küçük yatırımcının psikolojisini ve emir davranışlarını yönlendirebiliyor. Bu nedenle şeffaflık, bir yandan güven artırıcı bir vitrin işlevi görürken, diğer yandan manipülatörler için doğrudan iletişim kanalı haline geliyor.
Tahvil piyasasında fiyat bilgisini yayımlamaya “gerek yok” denilirken, hisse senetlerinde neredeyse tüm detayların açığa sunulması, aslında piyasa mimarisinin başlangıçtaki kurgusunun ne kadar farklı olduğunu gösteriyor. Eğer ilk kurulumda bu şeffaflık kuralı konulmasaydı, belki de BIST bugün çok daha farklı bir gelişim patikasına sahip olabilirdi.
Türkiye’de hisse senedi piyasasında şeffaflık, yabancı yatırımcıya “izlenebilirlik” sunarken, yerli yatırımcı için çoğu zaman “yanıltıcı sinyal” anlamına geliyor. Bu asimetri, BIST’i global ölçekte eşsiz kılsa da, aynı zamanda kırılgan kılıyor. Yani bu noktadan geri dönüş artık mümkün değil; ancak gelinen düzey, piyasanın “oyunculuk” tarafını büyütmüş durumda.
- Şeffaflık korunmalı mı? Evet, çünkü güven kaybı çok daha ağır bir maliyet yaratır.
- Ama nasıl? Verinin kapsamı ve sunum biçimi yeniden tasarlanabilir. Şeffaflık “toptan açıklık” yerine “dengeli görünürlük” yaklaşımıyla düzenlenirse, manipülasyon kanalı olmaktan çıkar, piyasa disiplini sağlar.
Bugün BIST’in şeffaflık politikası, bir futbol maçında oyuncuların taktik tahtasının tribüne yansıtılması gibi: herkes görüyor, ama en çok işine yarayanlar yine güçlüler. Bu tabloyu değiştirmek, şeffaflığı yok etmek değil, şeffaflığı dengeye oturtmak ile mümkün.
Sonuçta şeffaflık, BIST’i küresel borsalar arasında eşsiz kılıyor; ama unutmayalım, fazla ışık da göz kamaştırır.
