Türkiye’nin hukuk devleti seviyesindeki tarihi salınımı, 2020 itibarıyla II. Abdülhamid’in istibdat rejimiyle özdeşleştirilen düzeye gerilemiş durumda. TEPAV tarafından yayınlanan uzun vadeli endeks grafikleri, 2005’te Avrupa Birliği uyum yasaları ile zirve yapan hukukun üstünlüğü göstergesinin, 15 Temmuz sonrası hızla dibe indiğini ortaya koyuyor.
📉 Tarihi Seyir:
- 1900: II. Abdülhamid yönetimi, “kuraldışı merkezileşme”nin sembolüydü.
- 1908: Meşrutiyet’le hukukta ilk sıçrama yaşandı.
- 1923: Cumhuriyet’in ilanıyla yeniden yükseliş.
- 1961: Yeni anayasa ile hukukun çıtası yukarı çekildi.
- 1980: Darbeyle düşüşe geçti.
- 2005: AB reformlarıyla zirveye ulaşıldı.
- 2016–2020: OHAL dönemi ve kararnamelerle yönetim süreciyle sert düşüş.
- 2020 sonrası: Türkiye’nin hukuk göstergesi 1900’lerin başıyla aynı seviyede sabitlendi.
🔍 Hukuk – Ekonomi – Siyaset Ekseninde Erozyon
- Yargı bağımsızlığı fiilen zayıflarken, siyaseten muhalif olan aktörlerin yargı baskısıyla sindirildiği iddiaları, toplumsal güveni kırıyor.
- Güven Sak’a göre, Türkiye’de ilk kez 1946’daki kurmaca seçimlerden sonra, “bir daha serbest seçim olur mu?” sorusu bu kadar yaygın sorulmaya başlandı.
- Ekonomik olarak da hukukun bu gerilemesinin bedeli ağır. Yabancı yatırımcıların uzaklaştığı, sermaye hareketlerinin yavaşladığı ve kur riskinin yükseldiği bir dönemde hukuk güvenliği eksikliği, tüm sistemin sürdürülebilirliğini zorluyor.
- Genç nüfus, geleceğini tehdit altında görüyor: İmamoğlu’nun diploma meselesiyle ilgili algı, gençlerin “bir gün bizim diplomamız da iptal edilir mi?” endişesiyle sokağa çıkmasına yol açtı.
BSekonomi notu:
Türkiye, yalnızca teknik hukuk göstergelerinde değil, toplumsal güven ve yatırım ortamı açısından da 120 yıl önceki yapısal bozulma noktasına gelmiş durumda. Hukuk devleti olmadan piyasa düzeni, yatırım iklimi ve demokratik siyaset mümkün değil. Bugün geldiğimiz nokta yalnızca bir “hukuk meselesi” değil, aynı zamanda bir kalkınma, güvenlik ve gelecek meselesidir. Geriye değil, ileriye bakmak için reform ihtiyacı yapısaldır.
